De tabaksindustrie; onschuldig of bezig aan haar laatste sigaret?

Door: ,

Roken; onmiskenbaar schadelijk voor de gezondheid maar voor velen ook een bron van sociaal contact. Op een maandagavond in een studentenstad als Nijmegen zijn het niet alleen de kroegen, maar zeker ook de daarin verstopte rokersruimten die uitpuilen. Deze, vaak nietszeggende en altijd blank staande ruimten, zijn voor veel studenten bij uitstek een plek om even rustig te praten. Uit een uitspraak van het Hof Den Haag van 13 februari 2018 blijkt dat deze plekken zullen verdwijnen. Dit is gerust een overwinning van de Nederlandse Nietrokersvereniging CAN (Club Actieve Niet-rokers) te noemen maar bestrijdt de symptomen waar het ‘probleem’ bij de bron blijft bestaan.[1] Benedicte Ficq, een bekende Nederlandse strafpleitster, en longkankerpatiënt Anne Marie van Veen sprongen tezamen met vele anderen in de bres. Zij spanden reeds in 2016 een strafrechtelijke procedure aan tegen de tabaksindustrie. Worden rokers vermoord door de tabaksindustrie?

Civiele procedures van burgers tegen de tabaksindustrie komen vaker voor. Inzet van dergelijke procedures is een schadevergoeding. Met een schadevergoeding namen Ficq en consorten echter geen genoegen. Vier grote tabaksfabrikanten worden aangeklaagd voor poging tot moord cq. doodslag en/of poging tot zware mishandeling met voorbedachten rade en/of poging tot opzettelijke benadeling van de gezondheid met voorbedachten rade.[2] Het doel? Vervolging door het OM.

Het roken van sigaretten zou volgens de aangevers dus kunnen leiden tot de dood of zwaar lichamelijk letsel. Wat is dit zware lichamelijke letsel eigenlijk? In artikel 82 van het Wetboek van Strafrecht kan dit letsel ook bestaan uit langdurige ziekte of een verstoring van de verstandelijke vermogens. Het hoeft niet zo te zijn dat de ziekte ongeneeslijk is.[3] Dat roken longkanker kan veroorzaken is een feit van algemene bekendheid en behoeft derhalve ook geen betoog. Longkanker kan volgens artikel 82 sr dus worden aangemerkt als zwaar lichamelijk letsel.

Wie is de schuldige?

Is de roker dan het slachtoffer? Het is de roker zelf die bij een verre vriend bietst om een sigaret.  Het is de roker zelf die naarstig op zoek is naar een ‘vuurtje’ omdat diens tas een ware bermuda driehoek is gebleken waar menig aansteker in is verdwenen. Het is ook de roker zelf die doelgericht naar de servicebalie van de plaatselijke supermarkt loopt om het zoveelste pakje sigaretten aan te schaffen. Dit alles weerspreekt Ficq ook niet echter is het volgens haar het is de tabaksindustrie die mensen doelbewust verslaafd maakt.

Ficq zei hierover het volgende: ‘Toen ik me ben gaan verdiepen in alle additieven die de verslaving veroorzaken, bevorderen en in stand houden, ben ik van mijn stoel gevallen over wat er allemaal aan gemanipuleerde componenten in sigaretten zit. Met maar een doel en dat is mensen verslaafd te maken. Mensen beseffen niet hoe gemanipuleerd de sigaret inmiddels is. Wij willen het Openbaar Ministerie daarvan doordringen en wij zijn ervan overtuigd dat als zij, met ons, beseffen wat de tabaksproducenten op de markt brengen, zij ook zullen inzien dat daarmee voldaan is aan de kwalificatie toebrengen van zwaar lichamelijk letsel.’[4]

De additieven waarover Ficq het heeft zijn onder andere suiker, ammoniumverbindingen en levulinezuur. Deze middelen zorgen er bijvoorbeeld voor dat de nicotine sneller wordt afgegeven aan de bloedbaan en eerder de hersenen bereikt. Levuline maakt de sigarettenrook minder ‘scherp’ waardoor de hoestneiging minder sterk aanwezig is. Deze additieven dragen bij aan de verslavendheid van sigaretten en de bijnaam ‘deadly by design’ lijkt dan ook meer dan toepasselijk.[5]

Een andere belangrijke pijler van de aangifte is de zogenaamde ‘sjoemelsigaret’. Op iedere sigaret is een maximum aan schadelijke stoffen gesteld (emissie). Tabaksfabrikanten omzeilen de controle op deze emissie door hele kleine gaatjes in de filters van sigaretten te maken waardoor de rook van sigaretten wordt gemengd met ‘schone lucht’. Wanneer iemand rookt dekt hij of zij deze gaatjes af met de mond of de vingers en krijgt hij of zij dus veel meer schadelijke stoffen binnen. Onderzoeker en getuige Dr. Jeffrey Wigand spreekt zelfs over dubbele waarden.  Om deze reden worden de tabaksfabrikanten ook aangeklaagd voor valsheid in geschriften.

Juridisch kader

Ik zal een aantal strafrechtelijke aspecten nader toelichten en daarmee het juridisch kader proberen te schetsen.
Allereerst moet er gekeken worden of er een causaal verband bestaat tussen de productie en verkoop van tabaksproducten en de gezondheidsklachten die (ex-)rokers ondervinden. Daarbij wordt gekeken naar de zogenaamde ‘leer van de redelijke toerekening’.[6] Kunnen de gevolgen redelijkerwijs worden toegerekend aan de tabaksindustrie of wordt de keten der gevolgen onderweg al eens verbroken?

De tabaksindustrie zal stellen dat de roker die zelf zijn sigaret opsteekt en vervolgens ook oprookt de keten doorbreekt. Het is een feit van algemene bekendheid dat roken schadelijk is voor de gezondheid en niemand dwingt de roker om er mee door te gaan. Het is niet de productie of de verkoop die ervoor zorgt dat de negatieve gezondheidseffecten intreden.

Toch, stellen de aangevers, is het zo dat de tabaksindustrie hier dermate ernstig handelt door hun producten extra verslavend te maken. Het verdienmodel van de fabrikanten is erop gericht zoveel mogelijk mensen verslaafd te maken. Hierdoor hoeft de doorbreking van de schakel niet per se uitsluiting van een causaal verband te betekenen. Het maakt het causale verband wel een stuk lastiger te bewijzen.[7]

Een ander belangrijk aspect is de opzet, meer in het bijzonder de voorwaardelijke opzet. De Hoge Raad stelt dat hiervoor vereist is dat: ‘de verdachte zich willens en wetens heeft blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat dit gevolg zou intreden’.

De tabaksindustrie verdient aan de verslaafde gebruiker. Daarom voegen zij immers stoffen aan de sigaret toe waardoor deze nog verslavender wordt. Roepen zij derhalve met de verkoop van verslavende sigaretten de aanmerkelijke kans in het leven dat de gebruiker verslaafd of zelfs ziek wordt? Het antwoord hierop moet naar mijn mening ‘ja’ zijn. Er is dus sprake van een aanmerkelijke kans.

Heeft de tabaksindustrie deze aanmerkelijke kans dan ook willens en wetens aanvaard? Iedereen weet dat roken schadelijk voor de gezondheid is. Toch gaat de tabaksindustrie door met het produceren en verkopen van sigaretten. Dit doen zij terwijl zij weten dat er ernstige gezondheidsrisico’s mee gepaard gaan. Ook deze vraag lijkt mij dan ook bevestigend te beantwoorden.

Naast causaliteit en opzet zijn ook onder meer de wederrechtelijkheid, de voorbedachten rade en het leerstuk van poging relevant.

Wederrechtelijkheid houdt in dat gedragingen slechts strafbaar zijn als deze onrechtmatig zijn en dus ‘tegen het recht’. Het produceren en verkopen van sigaretten heeft een wettelijke grondslag (Tabaks- en Rookwarenwet) en is dus in beginsel niet aan te merken als wederrechtelijk. Dit kan veranderen wanneer er bepalingen van andere wetten worden overtreden.

In casu wordt de tabaksindustrie een strafbare poging verweten. Poging bij lichte mishandeling is in den beginne niet strafbaar. De Hoge Raad heeft hieromtrent echter bepaald dat wanneer er sprake is van ‘voorbedachten rade’ poging wel strafbaar is.[8] Van voorbedachten rade is sprake als de actie niet uit een hevige gemoedstoestand voortkomt. Het beleid van de tabaksindustrie is als weloverwogen en doordacht te beschouwen. Verder moet voor een geslaagd beroep op poging sprake zijn van een begin van uitvoering (45 sr). Opzet en causaliteit staan slechts te midden van deze factoren en een geslaagd beroep is derhalve ingewikkeld.

Hoe nu verder?

Deze week beslist het OM of zij over willen gaan tot de vervolging. Dit zou al een hele overwinning zijn voor Ficq en consorten die ergens ook weten dat er maar een kleine kans is dat het in deze zaak tot een veroordeling zal leiden. Wel hebben zij al aangegeven dat wanneer het via de strafrechtelijke weg niet lukt zij wellicht nog een poging op het beleidsterrein zullen ondernemen. De aangevers staan hierin zeker niet alleen en ontvangen steun vanuit vele ziekenhuizen en belangenverenigingen. Als het doel van de aangevers was om het onderwerp onder het voetlicht te brengen zijn zij in hun opzet meer dan geslaagd.  De toekomst zal leren hoe het met de tabaksindustrie afloopt.

Kijk voor een actueel beeld van aangevers op:
https://sickofsmoking.nl/nieuws/aangifte-tabaksindustrie-aangevers/

UPDATE:

Op het moment van schrijven kon er nog sprake zijn van vervolging door het OM. Het OM heeft inmiddels besloten niet over te gaan op vervolging. De aangevers laten het hier echter niet bij. Zij zijn een artikel 12-procedure gestart om bij het gerechtshof alsnog vervolging door het OM af te dwingen.
https://www.ad.nl/binnenland/om-gaat-vier-grote-tabaksproducenten-niet-vervolgen~a226c7fc/

[1] Hof Den Haag 13 februari 2018, ECLI:NL:GHDHA:2018:172.

[2] https://sickofsmoking.nl/rechtzaken/aangifte-poging-tot-moord-doodslag-zware-mishandeling-en-valsheid-geschrifte.

[3] Zie Tekst & commentaar Strafrecht, aantekening 2 bij artikel 82 sr.

[4] https://sickofsmoking.nl/rechtzaken/aangifte-poging-tot-moord-doodslag-zware-mishandeling-en-valsheid-geschrifte.

[5] https://www.rivm.nl/Onderwerpen/T/Tabak/Toevoegingen_aan_tabak.

[6] HR 25 juni 1996, ECLI:NL:HR:1996:ZD0496 (Niet-behandelde longinfectie).

[7] http://sickofsmoking.nl/wp-content/uploads/2016/09/Aangifte-.pdf.

[8] HR 8 november 1949, NJ 1950-129, m.nt. Prof. Mr. B.V.A. Röling.

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×