Zwarte Piet: vreugde of verdriet?

De pepernoten en chocoladeletters liggen al ruim een maand in de schappen: het Sinterklaasfeest is weer in aantocht. De laatste jaren leidt het kinderfeest tot heftige discussies. Een update over de olijke helper van de Goedheiligman.

Geschiedenis

Waar komt Zwarte Piet eigenlijk vandaan? Deze voorheen ietwat schimmige figuur wordt voor het eerst afgebeeld in 1850 in een versjesboek van Jan Schenkman, genaamd Sint Nikolaas en zijn knecht. Schenkman gaf deze ‘knecht’ geen naam. Op een van de afbeeldingen in het boekje is te zien hoe Sinterklaas en zijn hulp samen te paard cadeautjes bezorgen. Het is niet duidelijk waarom Schenkman voor een zwarte hulp koos, maar het is vrijwel zeker dat hij dit niet met racistische bedoelingen heeft gedaan: tussen de hulp en Sinterklaas bestaat in het boekje geen ongelijkwaardige verhouding. Bovendien stond Schenkman bekend als iemand die niets van slavernij moest hebben. Toen het Sinterklaasfeest in de twintigste eeuw op grotere schaal werd gevierd, kreeg hij de naam ‘Piet’, een voor een knecht gangbare Nederlandse naam.

Eerste aanzet tot discussie

In 1968 klonk een van de eerste tegengeluiden met betrekking tot Zwarte Piet. De Nederlandse M. C. Grünbauer kwam met het Witte Pieten-plan. Volgens haar moest Nederland stoppen met ‘’…de oude traditie de neger als slaaf voor te stellen’’. Ze stelde voor om het feest voortaan met Witte Pieten te vieren. In 1981 werd op initiatief van de Surinaams-Nederlandse gemeenschap de actie ‘Sinterklaas vieren zonder Zwarte Piet’ opgezet. Het actiecomité ‘Zwarte Piet is Zwart Verdriet’ pleitte er in de jaren negentig voor om Zwarte Piet verschillende kleuren te geven. In 2013 noemde Verene Shepherd van de Verenigde Naties Zwarte Piet racistisch. In 2014 oordeelde de Rechtbank van Amsterdam dat Zwarte Piet een negatieve stereotypering is van zwarte mensen. Deze uitspraak werd echter door de Raad van State vernietigd. De Rechtbank van Amsterdam had immers ten onrechte geoordeeld dat burgemeester Eberhard van der Laan bij zijn besluit over het aanvragen van de vergunning voor de intocht van Sinterklaas, het mogelijk stigmatiserende karakter van de intocht moest betrekken. De Amsterdamse burgemeester had juist gehandeld toen hij bij het verlenen van de vergunning niet had gekeken naar eventuele stigmatisering of discriminatie. Volgens de Raad van State is het terecht dat de vergunningaanvraag voor de intocht alleen werd getoetst aan de eisen van de openbare orde en veiligheid. Wie een rechtszaak over het karakter van Zwarte Piet wil aanspannen, moet hiervoor naar de burgerlijke rechter of de strafrechter.

De actualiteit

Nu het richting december loopt, begint ook de Zwarte Pietendiscussie weer aan te zwellen. Wat zijn de actuele ontwikkelingen? In juli dit jaar deden drie mensen aangifte tegen Zwarte Piet bij het OM in Amsterdam; zo’n zevenhonderd mensen betoogden hieraan hun steun. De aangiften zijn gericht op de NTR, die het Sinterklaasjournaal uitzendt, en op een aantal winkelketens die producten verkopen met hierop afbeeldingen van Zwarte Piet. Er werd al eerder aangifte gedaan tegen Zwarte Piet, maar het OM seponeerde, aangezien er geen sprake was van een strafbaar feit. Tegenstanders van Zwarte Piet zochten ook weer buiten Nederland steun. Zo dienden de stichting Nationaal Monument Nederlands Slavernijverleden en het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten in juli rapporten in bij de VN, waarin zij zich beklaagden over de manier waarop de Nederlandse overheid omgaat met de Zwarte Pieten-discussie. Het VN-comité tegen racisme in Genève onderzocht of verschillende landen zich houden aan VN-verdragen die zij hebben ondertekend. Zo ook werd er gekeken naar het al dan niet racistische karakter van Zwarte Piet. Het uiteindelijke rapport van het VN-comité in augustus bevatte een advies voor de Nederlandse overheid. In het rapport stond niet dat Zwarte Piet verboden moet worden, maar dat de overheid zich actief moet inzetten om Zwarte Piet te ontdoen van ‘die karaktertrekken’ die mensen als racistisch zien of als verwijzend naar het slavernijverleden kunnen beschouwen. Wat er met deze karaktertrekken bedoeld werd, is niet verder toegelicht. Mocht de Nederlandse overheid deze aanbevelingen niet naleven, dan volgen er geen sancties. Volgens VN-woordvoerder Xander Celaya schaadt een land echter zijn internationale imago, wanneer het de aanbevelingen van de VN niet naleeft.

Reactie van de politiek

De regering zal geen verbod opleggen op Zwarte Piet. Premier Rutte liet weten dat hij het veranderen van het uiterlijk van Zwarte Piet geen taak vindt van de overheid. Bepalen hoe een volksfeest wordt vormgegeven, is volgens Rutte iets wat door het volk zelf moet worden gedaan. Een verbod op Zwarte Piet van regeringswege zal er dan ook niet komen. Wel zal minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de dialoog aangaan met verschillende groepen en organisaties, om te bezien of de figuur van Zwarte Piet kan worden aangepast. Over hoe Zwarte Piet er dit jaar uit moet zien, verschillen de meningen. Zo zullen er bij de Sinterklaasintocht in Meppel, Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Maastricht naast de gewone Zwarte Pieten ook Schoorsteenpieten meelopen, die niet volledig zwart zijn geschminkt. Op openbare basisscholen in Utrecht zal de klassieke Zwarte Piet, met rode lippen en kroeshaar, niet te zien zijn. Wellicht worden er nog andere variaties op Zwarte Piet verzonnen, net als de Stroopwafelpiet en de Kaaspiet, die vorig jaar al te zien waren. Een gevarieerd aanbod aan Pieten dus, en ten opzichte van vorige jaren een aanzienlijke verandering. Het is echter afwachten of de klassieke, zwartgekleurde Piet ooit helemaal uit beeld zal verdwijnen.

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×