Ik wil ogen openen

Door: ,

Sinds 1 juli 2016 kennen wij onbeperkt spreekrecht voor slachtoffers. Dit betekent dat waar zij zich eerst moesten beperken tot de gevolgen van het feit, zij zich nu ook kunnen uitlaten over bijvoorbeeld het vooronderzoek of de straf. Begin vorige maand is RTL4 gestart met een televisieserie over slachtoffers van ernstige misdrijven die in de rechtszaak tegen de verdachte het woord voeren. Is deze serie slechts de zoveelste toegift aan crime-verslaafd Nederland of biedt het ons een kijkje in de nieuwe rechten van slachtoffers?

Spreekrecht

In 2005 is er in artikel 51e Wetboek van Strafvordering voor slachtoffers de mogelijkheid geboden om zich uit te laten over de gevolgen van een ernstig misdrijf waarvoor 8 jaar (of meer) gevangenisstraf kan worden geven. Daarnaast is er een categorie met specifiek genoemde strafbare feiten, zoals bepaalde zedenmisdrijven, stalking, bedreiging en zeer ernstige verkeersongelukken, waar dit ook voor mogelijk is. Eén van de beweegredenen voor de invoering van deze wet, was dat de rechter een beter beeld van de zaak kon vormen door het slachtoffer zelf te horen, daarnaast was het een groot onderdeel van erkenning van het slachtoffer. In 2012 werd dit recht uitgebreid door ook naaste betrokkenen spreekrecht te geven. Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (Teeven) heeft in dat jaar een wetsvoorstel ter aanvulling van het spreekrecht van slachtoffers en nabestaanden ingediend.[1]  Staatsecretaris Teeven wilde hier een adviesrecht aan toevoegen waarbij een slachtoffer zich ook mocht inlaten over wat de rechter zou moeten beslissen. De Raad voor Rechtspraak bracht een negatief advies over dit specifieke element uit omdat dit mogelijk zou leiden dat een slachtoffer zich benadeeld zou voelen als er niets met zijn advies werd gedaan.[2]  In het gewijzigde wetsvoorstel was het adviesrecht niet langer opgenomen, maar de uitbreiding van het spreekrecht bleef staan.[3]

Gespannen voet

In dit programma komt het vernieuwde spreekrecht naar voren als Angela Groothuizen veertien mensen volgt die slachtoffer zijn geworden van een ernstig misdrijf en in de rechtszaal de confrontatie aangaan. In de eerste aflevering spreekt de 16-jarige Rik die seksueel was misbruikt door twee familievrienden.  Deze eerste aflevering is door 611.000 mensen bekeken. Uit reacties van de slachtoffers blijkt dat ze dit doen omdat ze ogen willen openen. Voor Rik zijn dat de ogen van de samenleving, zodat slachtoffers zich geen slachtoffers meer voelen. Voor Yvonne van aflevering twee is dat omdat zij de ogen van de verdachten wil openen “ze laten voelen hoe zij levens verwoesten”.

Kritiek kwam er vanuit de advocatuur op dit verruimde spreekrecht.  De vereniging voor Strafrechtadvocaten vreest dat hiermee de focus van de verdachte naar het slachtoffer gaat. Dat niet het herstellen van de rechtsstaat waar inbreuk op is gedaan door de verdachte, maar de rouwverwerking van het slachtoffer vooraan komt te staan.[1] Volgens Tjalling van der Groot staat dit spreekrecht op gespannen voet met het beginsel dat een verdachte voor onschuldig moet worden gehouden tot een onafhankelijke rechter anders heeft geoordeeld.  Daarnaast is het de taak van een geschoolde en geleerde rechter om te oordelen over de bewijslast en strafmaat; niet een persoon zonder kennis van het recht.

Reacties online

Cijfers over het gebruik van het nieuwe spreekrecht zijn er nog niet, kijkcijfers van het programma van Angela Groothuizen echter wel. Hoewel het programma onderdeed voor de andere mogelijkheden van die avond zoals “Opgelicht” en  “Red mijn vakantie”, waren de reacties online erg positief. Komt dit omdat wij een crime-verslaafd land zijn? Of omdat mensen ook echt iets leren van dit programma? Aldus de online reacties leren mensen wel beter welke instanties er allemaal betrokken zijn bij een strafproces. Mensen stellen vragen welke kosten er vergoed worden, verhuiskosten vanwege een stalker bijvoorbeeld?  Het online twitteraccount van Slachtofferhulp Nederland geeft op zoveel mogelijk vragen antwoord. Daarnaast is er de negatieve feedback, mensen geven  veel meningen over de strafmaat en het werk van een strafrechtadvocaat: “Dan weet je als advocaat dat je cliënt fout is en toch willen verdedigen, maar ja hij doet toch maar zijn werk he…”.[5]

Eigen mening

Wat mij betreft is het een goede ontwikkeling dat er ruimte is voor slachtoffers om hun mening te geven, maar ik betwijfel of de rechtbank hiervoor de juiste locatie is. Waar de rechtspraak zich eerst vooral presenteerde als objectief en strafzaakgericht zie ik inderdaad een verschuiving plaatsvinden. Zoals Van der Groot in zijn artikel ook zei is er nu ruimte om de verdachte voor alles uit te maken, ook voor rotte vis. Een mening geven over de strafmaat lijkt mij ook niet de beste oplossing omdat deze mensen uit emotie spreken zonder verstand te hebben van het strafrechtsysteem. Op hetzelfde moment komt op dat moment dan focus te liggen op de erkenning van de slachtoffers en niet op de vervolging van de verdachten. Daarnaast vraag ik mij af, welke invloed de reactie van de verdachte gaat hebben op de rechter. Zoals de verdachte in de zaak van Yvonne, die zich ineens bewust was wat hij haar heeft aangedaan en dat het hem enorm spijt. Aan de ene kant krijgt Yvonne hier gelukkig de erkenning die haar kan helpen in de verwerking, maar kan dit ook betekenen dat de rechter een ander beeld krijgt voor de verdachte en zijn nieuw hervonden visie van rechtmatigheid en normaal fatsoen?  Kan een spontane verontschuldiging aan het slachtoffer impact hebben op de zwaarte van zijn straf?

Concluderend kan ik zeggen dat, kijkend naar het avondprogramma van de Nederlandse televisie, wij smullen van misdaad en crime-series, maar dat Angela Groothuizen zich in dit programma op een integere manier opstelt tegenover de slachtoffers. Kijkcijferlust kan ik in haar gesprekken met de mensen niet ontdekken. Of deze nieuwe rechten een goede ontwikkeling zijn kan ik als buitenstaander niet zeggen. Zoals altijd: waar emotie en rechtspraak elkaar raken zijn er altijd meerdere kanten waarbij er geen goed of fout zit.

[1] Kamerstukken II 2014/15, 34082, nr. 1.

[2] Kamerstukken II 2014/15, 34082, nr. 3 (bijlage: advies Raad voor de rechtspraak)

[3] Kamerstukken II 2015/16, 34082, A

[4] http://www.ankerenanker.nl/nieuws/archief/1729_opinie-van-der-goot-hoe-spreekrecht-leidt-tot-rotte-vis

[5] https://twitter.com/raphkes6/status/915306793986924544.

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×