Partijprogramma’s bedreigen de rechtsstaat

Door: ,

Een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger centraal staan. Bovendien geniet de burger bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid. Maar wat nou als juist die overheid besluit het niet meer zo nauw te nemen met deze fundamentele beginselen van de rechtsstaat? Worden onze vrijheden dan nog wel voldoende beschermd? En wat heeft dat voor consequenties voor onze rechtsstaat?

Zorgwekkende ontwikkeling

Historicus Han van der Horst kaartte in 2013 al aan dat definities in de politiek steeds meer opgerekt worden en rechten steeds verder afzwakken.[1] Hoogleraar Encyclopedie der Rechtswetenschap en Rechtsfilosofie Wouter Veraart beweert dat in de Nederlandse verkiezingsprogramma’s voor de komende verkiezingen van 15 maart plannen staan met dezelfde discriminerende werking als wat Trump nu doet in Amerika.[2] Veraart heeft het over een “zorgwekkende ontwikkeling in een turbulente tijd, waarin ook onze vrije samenleving ter discussie staat”.[3]

De huidige politieke inrichting van westerse landen is voor een groot deel gebaseerd op de bij u allen bekende scheiding der machten, ook wel de Trias Politica genoemd.[4] De Nederlandse politicus Johan Thorbecke liet zich bij het schrijven van de nieuwe Nederlandse Grondwet in 1848 leiden door dit principe.[5] In het Nederlandse politieke systeem is het, naar het idee van de Trias Politica, niet mogelijk dat een van die machten de bovenhand krijgt. In een rechtsstaat moet de overheid zich, net als de burgers, aan de wet houden.[6] De rechten en vrijheden van burgers mogen door een politieke meerderheid niet beperkt of afgepakt worden, ook niet als ze democratisch is gekozen. De rechterlijke macht mag wetten in formele zin, opgesteld en goedgekeurd door onze volksvertegenwoordigers uit de politiek, niet toetsen aan de Grondwet. Gelet op het feit dat rechters voor het leven benoemd zijn en niet door het volk worden gekozen, is het in het kader van de Trias Politica van belang dat zij niet mogen bepalen of wetten in formele zin en verdragen geldig zijn.

In bijna de helft van de verkiezingsprogramma’s staan voorstellen die lijnrecht ingaan tegen de huidige Grondwet en de rechtsstaat.[7] Nagenoeg alle verkiezingsprogramma’s bevatten een of meer maatregelen die de rechtsstaat kunnen verzwakken en vijf van de dertien stelt maatregelen voor die in strijd zijn met de democratie en rechtsstaat. Als de rechter wetten, opgesteld door de wetgevende macht, niet mag toetsen aan de Grondwet en deze wetgevende macht idealen nastreeft die lijnrecht ingaan tegen de fundamentele beginselen van een rechtsstaat, vind ik dat zorgwekkend. In het navolgende zal een en ander uiteengezet worden over de inhoud van de partijprogramma’s.

Inhoud partijprogramma’s

In opdracht van de Nederlandse Orde van Advocaten heeft de Commissie Rechtsstatelijkheid in Verkiezingsprogramma’s 2017 op 14 februari 2017 een rapport uitgebracht dat dertien partijprogramma’s heeft doorgelicht op hun gevolgen voor de rechtsstaat.[8] Bij deze beoordeling heeft de commissie zich beperkt tot een toetsing aan de minimale eisen voor een rechtsstaat die nationaal en internationaal door rechtscolleges en staten worden aanvaard. Buiten beeld blijven politiek beladen discussies over hoe de rechtsstaat precies moet worden ingevuld of hoe grondrechten zich tot elkaar verhouden.

Een rechtsstaat is nooit vanzelfsprekend en versterking begint, zoals de commissie al aanhaalt, met bewustwording. Zo schrijft de PVV in haar verkiezingsprogramma dat zij onder andere alle islamitische scholen wil sluiten, de Koran wil verbieden, radicale moslims preventief op wil sluiten, Syriëgangers wil denaturaliseren, nul asielzoekers erbij wil en geen immigranten uit islamitische landen erbij wil. Hoeveel asielzoekers? Nul. Hoeveel moslims? Nul. Op het eerste gezicht lijkt nul een hele verbetering ten opzichte van minder, maar niets is minder waar. Deze voorstellen zijn in strijd met de vrijheid van onderwijs, de vrijheid van godsdienst, de vrijheid van meningsuiting, het recht op een behoorlijk proces, het VN-Vluchtelingenverdrag en zijn discriminerend. Als de PVV de machtigste partij zou worden, zijn we, zoals Veraart aanhaalt, vrij snel onze rechtsstaat en daarmee onze vrijheden kwijt.[9] Dit is niet iets dat met een grap en een onechte lach kan worden weggewuifd. Dit is een feit dat uiterst serieus genomen dient te worden. VNL heeft soortgelijke discriminerende voorstellen. VNL wil bijvoorbeeld administratieve detentie voor jihadisten. Dat is in strijd met het recht op toegang tot de onafhankelijke rechter. Bovendien kunnen de voorstellen van VNL en 50PLUS om de Eerste Kamer en de Provinciale Staten af te schaffen en het voorstel van 50PLUS om de Tweede Kamer in te krimpen tot gevolg hebben dat het machtsevenwicht wordt verstoord.

Zoals eerder aangehaald heeft bijna 40 procent van van de partijen voorstellen in hun verkiezingsprogramma’s die lijnrecht ingaan tegen de Nederlandse rechtsstaat. Niet alleen de PVV en VNL, maar ook de VVD, het CDA en de SGP doen in hun programma’s voorstellen die regelrecht in strijd zijn met de rechtsstaat. Veraart noemt het voorstel van de de VVD zelfs ‘echt griezelig’.[10] De grootste regeringspartij, de VVD, is van plan de directe werking van mensenrechten uit verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties af te schaffen. Niemand kan zich dan meer bij de Nederlandse rechter beroepen op fundamentele rechten zoals de vrijheid van meningsuiting en het recht op een behoorlijk proces. De Nederlandse rechter mag namelijk momenteel geen wetten in formele zin toetsen aan de Grondwet en de VVD is geen voorstander van een constitutioneel hof dat wetten in formele zin aan de Grondwet toetst. Volgens Veraart zou dit een enorme verzwakking van onze rechtsstaat betekenen. Waarom doet de VVD een dergelijk voorstel? De verdragen zitten volgens de VVD in de weg bij hun immigratiebeleid. Het plan van de VVD komt angstaanjagend dicht in de buurt bij wat je in Amerika met Trump ziet gebeuren die zich gehinderd voelt bij het uitvoeren van zijn decreten. Ook wil de VVD dat mensen die zich aansluiten bij een terroristische organisatie het recht verliezen om Nederlander te zijn, hetgeen indruist tegen het universele uitgangspunt dat het stateloos maken van eigen burgers in strijd is met de mensenrechten.

Het CDA wil de financiering van moskeeën en islamitische organisaties door buitenlandse overheden verbieden. Hiermee discrimineert het CDA moslims ten opzichte van andere levensbeschouwingen.

De SGP bepleit een volledig abortusverbod, hetgeen in strijd is met het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw. Daarnaast eist de SGP voor christenen vrijheden op, en een voorkeurspositie binnen de staat, die aan andere groepen (zoals moslims en atheïsten) worden onthouden. Dit levert strijd op met de vrijheid van godsdienst en is discriminerend.

Ten slotte dient te worden opgemerkt dat de meeste partijen, met uitzondering van de PVV en VNL, ook plannen hebben om de rechtsstaat te verbeteren. Dit maakt bovengenoemde echter niet minder kwalijk.

Slotsom

De meeste voorstellen in de partijprogramma’s zijn zo drastisch dat ze onze eigen vrijheden op het spel zetten. Oplossingen horen niet in te gaan tegen fundamentele rechten en vrijheden van mensen, of inbreuk te maken op het recht op een behoorlijk proces. “Wie ter bescherming van onze democratische rechtsstaat bereid is om de rechtsstaat zelf te ondermijnen, vormt zelf een bedreiging voor de vrijheden die het fundament van onze samenleving vormen’’, aldus de commissie. Het doel van dit stuk is niet het beïnvloeden van politieke meningen. Het doel is bijdragen aan de bewustwording van de feiten en van wat er 15 maart daadwerkelijk op het spel staat. In een rechtsstaat is het van groot belang om het gedrag van de overheid te kunnen controleren. Als het voortbestaan van die rechtsstaat door partijen bedreigd wordt, ligt het lot van de Nederlandse rechtsstaat, hoe zorgwekkend ook, bij de kiezer.

 

[1] http://www.joop.nl/opinies/hoe-de-rechtsstaat-wordt-bedreigd.

[2] W.J. Veraart, ‘Politici brengen rechtsstaat in gevaar’, NRC Handelsblad 14 februari 2017. https://www.nrc.nl/nieuws/2017/02/14/politici-brengen-rechtsstaat-in-gevaar-6674160-a1545915.

[3] http://www.advalvas.vu.nl/nieuws/veel-partijprogrammas-strijd-met-vrije-rechtsstaat.

[4] http://historiek.net/charles-montesquieu-scheiding-der-machten/876/.

[5] http://historiek.net/charles-montesquieu-scheiding-der-machten/876/.

[6] Rapport van de commissie rechtsstatelijkheid in verkiezingsprogramma’s, 14 februari 2016, p. 4.

[7] http://www.nu.nl/verkiezingen-2017/4466688/bijna-helft-programmas-grote-partijen-in-strijd-met-rechtsstaat.html.

[8] Rapport van de commissie rechtsstatelijkheid in verkiezingsprogramma’s, 14 februari 2016.

[9] W.J. Veraart, ‘Politici brengen rechtsstaat in gevaar’, NRC Handelsblad 14 februari 2017. https://www.nrc.nl/nieuws/2017/02/14/politici-brengen-rechtsstaat-in-gevaar-6674160-a1545915.

[10] https://www.advocatenorde.nl/12310/consumenten/verkiezingsprogramma-s-op-gespannen-voet-met-de-rechtsstaat.

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×