Gelijke monniken, gelijke kappen?

De verkiezingen komen eraan! Op 15 maart 2017 mogen we ons allemaal weer naar het dichtstbijzijnde stemhokje begeven om onze democratische plicht te vervullen. In de aanloop naar deze feestdag van de democratie presenteren de vele partijen die Nederland rijk is uiteraard hun stokpaardjes: de verkiezingsprogramma’s. Zo ook de Staatkundig Gereformeerde Partij (hierna: de SGP)[i]. Deze partij kwam namelijk onlangs in het nieuws met een nogal controversieel programmapunt…

Verbod op de azan

De SGP wil namelijk de gebedsomroep vanaf moskeeën, de zogeheten azan, tegengaan[i]. De gereformeerden riepen in 2009 door middel van een motie ook al op tot ‘wijze terughoudendheid’ bij de bouw van grote minaretten en moskeeën. Die motie[ii] heeft het destijds niet gehaald. De SGP is nu voornemens de wet aan te passen, om zo de azan aan banden te kunnen leggen. Het aanpassen van de wet vergt een staatsrechtelijke analyse, in dit schrijven zal daar kort op in worden gegaan.

Een staatsrechtelijke analyse kennen de meeste rechtenstudenten uit Nijmegen van het vak Staatsrecht uit het tweede jaar van de bachelor. Een typische casus voor dit vak zou in dit geval als volgt luiden:

In het verkiezingsprogramma van de SGP voor de verkiezingen van 2017 staat dat de partij de gebedsoproepen vanaf moskeeën wil gaan verbieden. SGP-voorman Kees van der Staaij stelt[i]: “We zien de afgelopen tijd dat er meer en meer irritatie ontstaat over deze gebedsomroepen. We hoeven met onze vrijheden niet door te slaan”. De moslimgemeenschap stelt op haar beurt dat de vrijheid van godsdienst, art. 6 van de Grondwet, met dit programmapunt danig ingeperkt zou worden. Is er met het programmapunt van de SGP sprake van een beperking van de godsdienstvrijheid en zo ja, zou deze beperking in ons rechtssysteem geoorloofd zijn?

Grondwettelijke beperkingssystematiek

Een goede rechtenstudent zou zijn aantekeningen over de grondwettelijke beperkingssystematiek er eens bij pakken. Als het goed is staat er dan in die aantekeningen dat er eerst gekeken moet worden of de gedraging in kwestie, de azan, valt binnen de reikwijdte van het grondrecht. Dat lijkt me in dit geval duidelijk, het oproepen tot gebed is onderdeel van de Islam en valt daarmee onder de godsdienstvrijheid.

De volgende stap is dan om te kijken of er in casu sprake is van een algemene of een specifieke beperking van het grondrecht. Bij een bijzondere beperking is de doelstelling namelijk om het grondrecht rechtstreeks te beperken (dit is slechts mogelijk voor zover de Grondwet dit middels een beperkingsclausule toestaat), terwijl bij een algemene beperking de beperking van het grondrecht optreedt als neveneffect[i]. Het lijkt erop dat de SGP het grondrecht van de moslimgemeenschap rechtstreeks wil beperken. Door het verbieden van de oproep tot gebed wordt er namelijk doelgericht voor gezorgd dat bepaalde moskeeën[ii] een element behorend bij de uitoefening van de godsdienst niet meer uit kunnen oefenen.

Goed, we hebben dus vastgesteld dat er sprake is van een specifieke beperking van art. 6 van de Grondwet. Bij een specifieke beperking van de grondwet moet deze, zoals al eerder aangekaart, worden toegestaan bij of krachtens de wet middels een beperkingsclausule[i]. De Grondwet geeft deze beperkingsclausule in art. 6 lid 2 van de Grondwet: “De wet kan ter zake van de uitoefening van dit recht buiten gebouwen en besloten plaatsen regels stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden”. Deze beperking wordt vervolgens verder uitgewerkt in art. 10 Wet Openbare Manifestaties: Klokgelui ter gelegenheid van godsdienstige en levensbeschouwelijke plechtigheden en lijkplechtigheden, alsmede oproepen tot het belijden van godsdienst of levensovertuiging, zijn toegestaan. De gemeenteraad is bevoegd ter zake regels te stellen met betrekking tot duur en geluidsniveau”. Uit deze bepaling valt af te leiden dat het niet is toegestaan om de oproep tot gebed geheel te verbieden, er mogen slechts bij verordening voorwaarden worden gesteld[ii].

Bovendien kan hetgeen wat de SGP wil in strijd zijn met in strijd met art. 1 van de Grondwet, het verbod op discriminatie. Wanneer klokgelui van kerken namelijk wel wordt toegestaan onder het mom van ‘Nederlands geluid’, maar de azan wordt verboden, is er namelijk sprake van discriminatie op grond van godsdienst. In essentie zijn beide gevallen namelijk hetzelfde, maar omdat de Islam in de ogen van de SGP niet het ‘ware’ geloof is, moet het maar verboden worden. Men zou zich eventueel kunnen beroepen op de ‘wanordelijkheden’ in art. 6 lid 2 van de Grondwet, maar ook dat zal hoogstwaarschijnlijk stranden. Allereerst is het begrip ‘wanordelijkheden’ heel ruim. Je zou bij een vreedzame protestactie bijvoorbeeld al daarvan kunnen spreken, of pas bij rellen. De afweging hiervan ligt bij de formele wetgever, maar de godsdienstvrijheid vindt onder andere verdragsrechtelijke bescherming in art. 9 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, in art. 18 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten en art. 10 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Hieruit kan afgeleid worden dat het wijzigen van de wet in het nadeel van de moskeeën mogelijk leidt tot zowel strijdigheid met de Grondwet als met internationale verdragen. Dit maakt dan ook dat de afweging van de formele wetgever naar alle waarschijnlijkheid sneller zal uitvallen in het voordeel van de godsdienstvrijheid.

Wat nu?

De meest passende oplossing voor deze kwestie zou -los van het feit of het gezien de grote waarde van de godsdienstvrijheid haalbaar is- in mijn optiek zijn dat dan maar alle vormen van openbare manifestatie van het geloof worden ingeperkt. Gelijke monniken, gelijke kappen. Misschien is dat ook wel wenselijk in onze samenleving waarin een toenemend deel van de mensen met name gelooft in hun eigen vermogen tot redelijk denken. Begrijp me niet verkeerd, als mensen een bepaalde zingeving uit het geloof halen is dat helemaal prima en alleen maar mooi, maar beperk dat dan tot de eigen ruimte. Dan kan ik -en velen met mij- in het weekend gewoon lekker blijven liggen zonder wakker te worden van religieuze geluiden.

Ik ben tot slot erg benieuwd hoe jullie, lezers van het BJ, aankijken tegen dit programmapunt van de SGP. Schroom dus vooral niet om een reactie achter te laten!

[i] C.A.J.M. Kortmann, Constitutioneel Recht, Deventer: 2012, p. 374.

[ii] ABRvS 13 juli 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR1448

[i] C.A.J.M. Kortmann, Constitutioneel Recht, Deventer: 2012, p. 374-377.

[ii] http://nos.nl/artikel/2137710-marokkaanse-moskeeen-verbaasd-over-sgp-voorstel.html.

[i] http://nos.nl/artikel/2137642-sgp-wil-einde-aan-dagelijkse-gebedsoproepen-vanaf-minaretten.html.

[i] SGP-verkiezingsprogramma 2012-2017, Daad bij het woord, p. 22. Zie ook: https://www.sgp.nl/actueel/sgp-geen-gebedsoproep-meer-vanaf-moskee/5379.

[ii]  Kamerstukken 2009, 32 123, nr. 50. Zie ook: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2009Z22642&did=2009D59438.

[i] SGP-verkiezingsprogramma 2012-2017, Daad bij het woord. Zie ook: https://www.sgp.nl/standpunten/verkiezingsprogramma.

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×