Zelfbenoemde Islamitische Staat rechtsgeldig?

De Islamitische Staat is een jihadistisch-salafistische militie en zelfbenoemde staat die in delen van Irak en Syrië actief is. Er zijn binnen de hedendaagse internationale orde staten die niet erkend worden als staten maar wel alle aspecten dragen van een staat, zoals Kosovo. Maar kan een leider zijn ‘gebied’ in juridisch opzicht zomaar staat noemen? In dit artikel zal aandacht worden besteed aan de internationale criteria van het begrip staat en zal meer specifiek gekeken worden of de Islamitische Staat hieraan voldoet. Ook zal worden gekeken of er voor de internationale gemeenschap voordelen kleven aan het erkennen van de IS als staat.

Allereerst worden er binnen de internationale orde vier criteria gegeven voor het begrip staat. De vier belangrijkste kenmerken van een staat zijn: soevereiniteit, een gezagsstructuur, grondgebied en een bevolking.[1] De Islamitische staat (IS) staat in dit artikel centraal. Men moet in gedachte houden dat de IS pretendeert een staat te zijn maar daarnaast ook een groepering is.

Soevereiniteit

Soevereiniteit ziet erop toe dat een staat formeel onafhankelijk is van andere staten. De staat heeft dan binnen zijn grondgebied de vrijheid om zijn eigen politieke orde te kiezen en de samenleving naar eigen opvatting in te richten.[2] In dit licht is de IS soeverein, de IS heeft namelijk zijn samenleving ingericht naar een politieke orde die in hun ogen recht doet aan de Koran. Anderzijds is de IS niet formeel onafhankelijk van het grondgebied waarbinnen zij opereert. De IS heeft zich namelijk gevestigd in steden die eigenlijk behoren tot het grondgebied van Irak en Syrië. Naar internationaal recht zijn deze landen soeverein op dat grondgebied en niet de IS. Soevereiniteit wordt in belangrijke mate bepaald door de internationale rechtsorde en de internationale rechtsorde ziet de IS niet als soeverein land. Daarbij laten de aanslagen op IS-doelwitten door onder andere de Verenigde Staten zien dat de internationale rechtsorde de IS niet beschouwd als soeverein land.

Grondgebied

De IS is actief in het gebied dat vroeger de Levant werd genoemd. Maar tot waar sterkt zich dit gebied? Bij het gebied dat onder de macht van de IS valt is er geen sprake van duidelijke afgebakende grenzen. De IS controleert een gebied dat zich uitstrekt van diep in het westen van Irak met inbegrip van de steden van Mosul en Falluja, tot over de grens in Syrië, in de provincie van Raqqa, met inbegrip van de hoofdstad Raqqa, en doorgaand tot aan de grens met Turkije.[3] Als er wordt betwist tot welke staat een bepaald grondgebied behoort kan het nodig zijn om de titel vast te stellen. Aangezien de IS gevestigd is in gebieden van Irak en Syrië is het dus van belang om de titel vast te stellen om te kijken of er sprake is van eigen grondgebied. Effectieve bezetting van een grondgebied speelt daarbij een beslissende rol, de uitoefening van effectief overheidsgezag over het grondgebied gedurende een zekere ononderbroken periode zal een titel op dat grondgebied opleveren.[4] In bepaalde delen van de IS heeft de IS effectief overheidsgezag, in deze delen is er dus sprake van een eigen grondgebied. Het is wel van groot belang om te kijken welke staat de sterkere gronden heeft. Hierbij spelen ook de beginselen van erkenning, berusting en rechtsverwerking door de internationale gemeenschap een belangrijke rol. De internationale gemeenschap erkent Syrië en Irak als staten en zal de IS dus niet snel als staat erkennen.

Bevolking

Tot een staat hoort een bevolking die in beginsel verbonden is met het grondgebied. Dit is een lastig aspect binnen de IS. Binnen de Islam en daarmee vele Islamitische staten kent men twee hoofdstromingen: de sjiieten en de soennieten. Maar buiten deze twee hoofdgroepen leven er ook nog vele minderheden in het gebied dat onder controle van de IS staat: zoals christenen en Yezedi’s. De IS streeft naar een kalifaat, een moslimse gemeenschap, waarin soennieten in veiligheid kunnen leven. In dit opzicht wil de IS dat alleen soennieten deel uitmaken van de IS.
Een staat kan individuen zijn nationaliteit toekennen en hen daarmee tot een constituerend deel van de staat maken.[5] Als de IS in internationaal opzicht tot een staat kan worden gerekend betekent dit dat voornamelijk Soennieten de bevolking van deze staat zijn. Het onderscheid tussen onderdanen en niet-onderdanen is belangrijk voor de juridische status van de individuen. Onderdanen kunnen namelijk aanspraak maken op bepaalde privileges zoals sociale voorzieningen. Binnen de IS zien we voorts dat alle stromingen die niet tot de soennieten behoren vermoord of gemarteld worden, zoals Yezedi’s en christenen.[6] De IS ziet deze minderheden dus niet als de bevolking van zijn staat en voelt zich vrij om deze andere bevolkingsgroepen uit te roeien en te verdrijven.

Gezagsstructuur

De gezagsstructuur wordt gekenmerkt door een geheel aan instellingen die publiek gezag uitoefenen.[7] De leiding over de Islamitische Staat ligt bij Abu Bakr al-Baghdadi, hij wordt gezien als de leider van de IS. Men zou kunnen zeggen dat hij het staatshoofd is binnen de IS. Binnen de IS zijn al rechtbanken en scholen opgericht en er is sprake van een zedenpolitie. Deze ontwikkelingen kan men zien als het uiting van centraal gezag. Deze instellingen oefenen namelijk publiek gezag uit door recht te spreken, te onderwijzen en te controleren. Volgens Nollkaemper omvat de gezagsstructuur onder meer het staatshoofd, de regering met uitvoerende macht, en wetgevende en rechtsprekende organen, deze organen zien we allemaal terug binnen de IS. Het is alleen moeilijk om na te gaan wie er dan allemaal aan de macht zijn, aangezien de machtige personen binnen de IS bijna allemaal strijders zijn en zij niet vergaderen binnen een regering zoals in Nederland het geval is. Daarbij wordt de media van de IS gecontroleerd door de IS zelf en daardoor wordt onafhankelijke nieuwsvergaring onmogelijk gemaakt.  De journalisten moeten trouw beloven aan de kalief en al hun werk staat onder supervisie van IS-persvoorlichters.[8] Desalniettemin is bekend dat bepaalde strijders belangrijke functies bekleden binnen de IS, functies die men kan zien als overheidsfuncties.

IS de facto-regime?

Het internationale recht kent ook zogeheten de facto-regimes. Dit zijn niet-statelijke entiteiten die de dienst uitmaken in afwezigheid van effectief gezag. Dergelijke de facto-regimes oefenen effectief feitelijk gezag uit over een deel van het grondgebied van een bestaande staat en de daar levende bevolking.[9] Zoals we in de voorgaande paragrafen hebben gezien, vertoont de IS kernmerken van een staat, maar zij kan ook als de facto-regime worden gezien. De IS maakt namelijk feitelijk de dienst uit in steden als Raqqa, maar zij is niet de statelijke entiteit die beperkte controle over het gebied uitoefent. Raqqa behoort namelijk tot de staat Irak. Desalniettemin zijn de factor-regimes in de meeste gevallen groeperingen die tegen een staat in opstand komen teneinde zichzelf af te scheiden en een zelfstandige staat te vormen. In het geval van de IS is er al sprake van de vorming van een zelfstandige staat nadat zij zichzelf heeft uitgroepen als zelfstandige staat.

Conclusie

Al met al kan worden geconcludeerd dat de IS aan bepaalde aspecten van een staat voldoet, zoals centraal gezag en een eigen bevolking. De problemen komen vooral voort uit de aspecten eigen grondgebied en soevereiniteit. Er zijn geen duidelijk afgebakende grenzen waardoor men kan zeggen dat er geen sprake is van een eigen grondgebied. Daarbij kan er betwist worden of de IS soeverein is.

[1] A. Nollkaemper, Kern van het internationaal publiekrecht, Den Haag: Boom 2011, p. 66.
[2] A. Nollkaemper, Kern van het internationaal publiekrecht, Den Haag: Boom 2011, p. 66.
[3] J. Spyer, ‘ISIS – De ‘Islamitische Staat’ is geboren’, Jerusalem Post 2014.
[4] PCIJ, Legal status of Eastern-Greenland (Denmark v. Norway), Ser. A/B, No. 53, 1933, p. 45-46.
[5] A. Nollkaemper, Kern van het internationaal publiekrecht, Den Haag: Boom 2011, p. 79.
[6] S. Lindhout, ‘Islamitische Staat is wreed, maar hoe wreed precies?’, Volkskrant 2014.
[7] A. Nollkaemper, Kern van het internationaal publiekrecht, Den Haag: Boom 2011, p. 70.
[8] J. De Kleuver, ‘IS stelt persregels in voor journalisten’, AD 2014.
[9] A. Nollkaemper, Kern van het internationaal publiekrecht, Den Haag: Boom 2011, p. 55.

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×