De nieuwe manier van oorlog voeren

 


 “Going forward, we will be mindful that if our nation is threatened, our best offense won’t always be deploying large armies abroad, but delivering targeted, surgical pressure to the groups that threaten us”


– John O. Brennan, adviseur president Barack Obama op het gebied van nationale veiligheid en terrorismebestrijding[1]

In de strijd tegen de wereldwijde dreiging van terrorisme is het gebruik van bewapende drones dé nieuwe techniek van oorlogvoering die voornamelijk gebruikt wordt door de Verenigde Staten.[2] Deze “killer drones”, onbemande, vaak bewapende en op afstand bestuurde vliegtuigjes, kunnen nauwkeurig doelen uitschakelen in conflictgebieden zonder dat hier een grondleger aan te pas komt.[3] Alhoewel bewapende drones volgens velen een efficiënte en schade beperkende manier zijn om oorlog te voeren, is er nog weinig bekend over de eventuele juridische gevolgen van deze oorlogvoering. Er is geringe internationale rechtspraak over dit thema. Hierdoor blijft de toepasselijke invulling en interpretatie van het internationale recht – zoals het internationale humanitaire recht en de mensenrechten – uit. De bepalingen van deze branches van het internationale recht kunnen noodzakelijk zijn om het gebruik van bewapende drones te rechtvaardigen. Hierop volgend dient zich toch een prangende vraag aan, want in hoeverre kunnen staten internationaal verantwoordelijk worden gehouden voor het gebruik van bewapende drones als staten geen juridisch referentiekader hebben om zich aan te houden?

De toepasbaarheid van het internationaal humanitaire recht

Het internationaal humanitaire recht, ook wel het “recht in een gewapend conflict” of jus in bello genoemd, is het recht dat geldt ten tijde van oorlog.[4] Het internationaal humanitaire recht en haar rechtvaardigingsgronden om geweld in een oorlogssituatie te rechtvaardigen, is alleen toepasbaar wanneer er sprake is van een gewapend conflict. De Amerikaanse overheid heeft zelf een nieuwe vorm van het gewapend conflict ontwikkeld, namelijk de “wereldwijde oorlog tegen terrorisme”[5] die voorkomt uit een transnationaal intern gewapend conflict tegen Al-Qaeda. De Verenigde Staten vallen vaak terug op de kernpunten van het internationale humanitaire recht, zoals het begrip “strijder”, om het moorden door middel van bewapende drones te rechtvaardigen.[6] Een kanttekening hierbij is dat in basisprincipe het niet de bedoeling is dat staten zelf internationaal recht gaan interpreteren vanuit een voor de staat voordelig perspectief. Deze taak ligt voornamelijk bij de internationale rechtenbanken en tribunalen, die de vage begrippen in het internationale recht duiding geven.

Helaas zijn tot dusver de internationale rechtbanken en tribunalen vrij onduidelijk geweest over de invulling van cruciale begrippen in het internationale humanitaire recht die betrekking hebben op het gebruik van bewapende drones. Er zijn wel uitspraken gedaan waarin het begrip “gewapend conflict” wordt aangehaald, maar alsnog blijft een specifiekere invulling uit over wat wel en wat niet als een gewapend conflict kan worden gezien. Ook blijft er een gebrek aan baanbrekende internationale rechtspraak over het gebruik van bewapende drones. Hierdoor hebben staten vrij spel in hoe zij het internationale humanitaire recht interpreteren en wanneer en op welke manier zij gewapende drones gebruiken.

Aangezien de internationale rechtspraak uitblijft met de toepassing van dit thema op het internationale recht, dient er toch te worden gekeken naar de toepasbaarheid van het internationaal humanitaire recht. Het gewapende conflict kan twee vormen aannemen. Ten eerste kan een gewapend conflict een internationaal conflict tussen staten zijn. De tweede mogelijkheid is een conflict tussen overheidstroepen en non-gouvernementele groeperingen.[7] De vraag is of er sprake is van een gewapend conflict aangezien het conflict met terroristische groeperingen niet duidelijk onder een van deze categorieën valt. Wanneer het internationale recht strikt zou worden nageleefd, zou er geen sprake van zijn van een internationaal conflict aangezien het gaat om staten tegenover terroristische groeperingen die verspreid en niet op het grondgebied van één staat opereren. Deze groeperingen maken ook geen deel uit van een staat. Daarnaast kan er ook niet worden gesteld dat er sprake is van een intern conflict. Op internationaal niveau wordt er deelgenoot uitgemaakt van het conflict. Of het internationaal humanitaire recht van toepassing is op het gebruik van gewapende drones is dan ook twijfelachtig. Indien dit niet het geval is, zullen de staten die gebruik maken van bewapende drones minder bescherming genieten in het internationale recht wanneer zij aansprakelijk worden gesteld voor een eventueel onrechtmatig gebruik van deze “killer-drones”.

De mensenrechten in het geding?

Volgens het Internationaal Gerechtshof dienen staten rekening te houden met de internationale mensenrechten, ook wanneer het internationaal humanitaire recht in een oorlogssituatie of gewapend conflict geldt.[8] Ondanks de gelijktijdige toepassing van het recht van de mensenrechten, wordt een schending van de mensenrechten alleen geaccepteerd wanneer er een schending in het internationaal humanitaire recht heeft plaatsgevonden. Indien er geen sprake is van een gewapend conflict en het internationaal humanitaire recht niet van toepassing is, kan er worden teruggevallen op de mensenrechtenwetgeving. Er zal dan meer ruimte zijn om een staat aansprakelijk te stellen omdat mensenrechten sneller geschonden zijn wanneer er geen sprake is van een oorlogssituatie. Indien de mensenrechten van toepassing zijn en er geen sprake is van een gewapend conflict, dient de omvang van geweld buiten gewapende conflicten noodzakelijk en proportioneel te zijn. Het opzettelijk en dodelijk gebruik van vuurwapens wordt alleen geaccepteerd wanneer het onvermijdelijk is om het leven te beschermen.[9] Het is twijfelachtig of de aanvallen door bewapende drones, indien er geen sprake is van een gewapend conflict, als proportioneel en noodzakelijk kunnen worden beschouwd. Deze mensenrechtenschending kan dan weer resulteren in een mogelijke internationale staatsaansprakelijkheid. Ondanks dat er in sommige gevallen onschuldige burgers slachtoffer worden van de bombardementen met behulp van drones, en dit als een onrechtmatige beroving van het leven in het licht van de internationale mensenrechtenwetgeving kan worden gezien, is het in de praktijk onvermijdelijk geen onschuldige slachtoffers te maken. De onvermijdelijkheid van menselijke fouten, zelfs met technologische vooruitgang, schept twijfel over de vermeende precisie van het gebruik van bewapende drones.

Hoe nu verder?  

Het bombarderen door middel van drones blijft tot op de dag van vandaag een van de middelen van oorlogvoering. Zolang de internationale rechtspraktijk uitblijft met de vraag of bewapende drones rechtsgeldig worden gebruikt in het licht van het internationaal humanitaire recht en de mensenrechten, blijft het gebruik van deze drones discutabel. Tot nu toe wordt deze manier van oorlogvoering gezien als de minst schadelijke vorm waarbij menselijke fouten tot het minimum worden beperkt, zelfs als daarbij mensenrechten kunnen worden geschonden. Staten hebben tot dusver de vrijheid om bewapende drones te gebruiken zonder dat zij hier aansprakelijk voor worden gesteld. Los van de vraag of bewapende drones vallen binnen de strekking van het internationale humanitaire recht of een inbreuk vormen op de mensenrechten, is het de vraag of een staat in de nabije toekomst aansprakelijk wordt gesteld door het gebruik van bewapende drones met het oog op de uitblijving van een passend alternatief dat de menselijke fouten tot het minimum beperkt.

[1] John O. Brennan, Remarks of John O. Brennan, Assistant to the President for Homeland Security and Counterterrorism, on Ensuring al-Qa’ida’s Demise – As Prepared for Delivery, The White House: 29 juni 2011. Link: http://www.whithouse.gov/the-press-office/2011/06/29/remarks-john-o-brennan-assistant-president-homeland-security-and-counter.

[2] S.E. Kreps, Drones: What Everyone Needs to Know?, Oxford: Oxford University Press 2016

[3] A. Završnik, Drones and Unmanned Aerial Systems: Legal and Social Implications for Security and Surveillance, Switzerland: Springer International Publishing Switzerland 2016, p. 22.

[4] Internationaal Comité van het Rode Kruis, IHL and other legal regimes – jus ad bellum and jus in bello, Internationaal Comité van het Rode Kruis: 29 oktober 2010. Link: https://www.icrc.org/eng/war-and-law/ihl-other-legal-regmies/jus-in-bello-jus-ad-bellum/overview-jus-ad-bellum-jus-in-bello.htm.

[5] B. Emmerson, Europees Parlement  DROI en SEDE subcommissies, 2013, nr. 15.

[6] M. Milanovic, Drones and targeted killings: Can self-defence preclude their wrongfulness?, EJIL:Talk!: 2010. Link: http://www.ejiltalk.org/drones-and-targeted-killings-can-self-defense-preclude-their-wrongfulness/.

[7] Internationaal Comité van het Rode Kruis, How is the term “Armed Conflict” defined in international humanitarian law?, 17 maart 2008, https://www.icrc.org/eng/resources/documents/article/other/armed-conflict-article-170308.htm

[8] IGH 9 juli 2004, Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory (Israël/Palestina).

[9] Principle 9 of the 1990 Basic Principles on the Use of Force and Firearms by Law Enforcement Officials

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel! Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch. Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn. Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over. Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×