Het ene tribunaal is het andere niet

Dat Rusland anders denkt over de ramp met de MH17, dat is duidelijk. Nu het een veto uitgesproken heeft in de VN Veiligheidsraad, lijkt een door Nederland gewenst tribunaal opgezet door de Verenigde Naties uitgesloten. Dat Rusland het spreekwoordelijke stokje stak voor het plan van de Nederlandse regering is dan ook niet verwonderlijk: het land heeft niks te winnen en alles te verliezen bij zo’n dergelijk tribunaal. Hoewel Rusland stelt dat eerdere tribunalen zoals in Joegoslavië en Rwanda weinig zouden hebben opgeleverd en bovendien duur waren, lijkt het land vooral geen zin te hebben de schuld of medeplichtigheid op zich te moeten nemen. Welke alternatieven resten er nog voor Nederland?

Wat is een tribunaal?

Het internationaal recht kent de term ‘tribunaal’ om aan te geven dat er ad hoc een hof is ingesteld en het een tijdelijk karakter heeft. Het proces van Nürnberg na de Tweede Wereldoorlog is misschien wel het bekendste voorbeeld. Het Internationaal Militair Tribunaal in Nürnberg en een gelijknamig tribunaal in Tokio hebben bijgedragen aan nieuwe categorieën van misdaden na aanleiding van de Tweede Wereldoorlog. Omdat de nazi’s ook eigen onderdanen hadden geëxecuteerd, was de definitie ‘oorlogsmisdaden’ – dat enkel zag op misdaden tegen een ander volk of andere staat – achterhaald. Men voegde daarom de definitie ‘misdaden tegen de mensheid’ toe en maakte het Militair Tribunaal bevoegd zich ook over deze kwalificatie uit te spreken. Op deze manier konden de nazi’s en Japanners worden vervolgd en berecht, ongeacht of zij persoonlijk of als lid van een groep hadden opgetreden. Het was uniek dat individuen en niet enkel de staat of het land terecht stond. De drie definities van de misdaden waarvoor dit tribunaal uiteindelijk bevoegd was, vormde de ruggengraat van de vele tribunalen die nog zouden volgen: misdaden tegen de vrede, misdaden tegen de mensheid en oorlogsmisdaden. Bij misdaden tegen de vrede moet men denken aan het beginnen van een oorlog van agressie, een zogenaamde ‘onrechtmatige’ oorlog. Bij misdaden tegen de mensheid denkt men aan genocide, slavernij of foltering. Oorlogsmisdaden zijn daden die in staat van oorlog niet gerechtvaardigd zijn, zoals het bombarderen van burgerdoelen of het beschieten van soldaten die zich overgeven. Hier ligt voor de MH17 wellicht nog een probleem omdat het neerschieten van MH17 alleen als oorlogsmisdaad kan worden gerekend wanneer er kan worden aangetoond dat er opzettelijk 300 burgers uit de lucht zijn geschoten.

Permanent Peoples’ Tribunal

Dienen alle tribunalen te worden opgezet door de Verenigde Naties? Nee: tribunalen kunnen ook worden opgezet door burgerinitiatieven. Geïnspireerd door het Nürnberg-tribunaal, zetten Nobelprijswinnaar Bertrand Russel en filosoof Jean-Paul Sartre een eigen tribunaal op naar aanleiding van de oorlog in Vietnam. Om de organisatie financieel mogelijk te maken, werd er een stichting opgericht. Het Russel-tribunaal hield de belofte van Nürnberg levend en diende als een model voor de toekomst. Na een tweede Russeltribunaal over de schendingen van de mensenrechten in Latijns-Amerika werd er besloten een permanent volkerentribunaal op te richten. In 1979 ontstond het Permanent Peoples’ Tribunal met een hoofdzetel in Rome: een opgezet opinietribunaal, vertegenwoordigd door juristen en andere intellectuelen. Denk aan architecten bij vernietigd cultureel erfgoed of kenners van een bepaalde religie bij een religieus conflict. Hoewel opinietribunalen werken zoals rechtbanken, zijn het geen officiële rechtbanken. De uitspraken zijn dan ook niet bindend. Dat geldt ook voor het Permanent Peoples’ Tribunal in Rome. In het eerste Russeltribunaal werden de Verenigde Staten werden op praktisch elk gebied schuldig bevonden aan het schenden van oorlogswetten in Vietnam, maar omdat een opinietribunaal geen rechtskracht heeft, had dat voor de VS geen consequenties. Opinietribunalen zijn er dus vooral om regeringen aan te zetten tot respect voor de mensenrechten en om de publieke opinie uit te dragen. Op het moment dat je de daders wil berechten maar enkel kan berispen, is het de vraag of zo’n type tribunaal wenselijk is voor de ramp met de MH17.

Internationaal Strafhof te Den Haag en de Verenigde Naties

Kan het International Strafhof, sinds 2002 gezeteld in onze eigen Hofstad, dan niks doen? Allereerst dient het land waar het misdrijf is gepleegd een verzoek in te dienen tot berechting – dat is in dit geval Oekraïne. Dit land heeft tot op heden geen verzoek ingediend. Bovendien dient het om de jurisdictie te waarborgen, om landen te gaan die het Internationaal Strafhof hebben erkend. De Verenigde Staten zijn een voorbeeld van een Staat die dat niet hebben gedaan. De ‘The Hague Invasion Act’ volgde – waarin zij zichzelf permissie verschaffen het Internationaal Strafhof in Den Haag binnen te vallen wanneer er een Amerikaan wordt vastgezet. Maar ook Rusland heeft het Internationaal Strafhof nooit officieel geratificeerd, en eigenlijk stopt daar ons verhaal.

Hoewel een tribunaal door de VN Veiligheidsraad is afgewezen, bestaat er nog een mogelijkheid Rusland te omzeilen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. In deze vergadering heeft Rusland geen veto en het zou een groot internationaal draagvlak en legitimiteit met zich mee brengen. Wil je zo’n internationaal tribunaal opzetten, dan dien je tweederde van de 193 landen in de Algemene Vergadering achter je weten te scharen. Dit is een hopeloze missie. Nu Rusland tegen is en China zich heeft onthouden van stemming in de VN Veiligheidsraad, is dit scenario dan ook allesbehalve reëel. Wanneer deze landen tegen stemmen zal het draagvlak van het internationaal tribunaal bovendien ter discussie komen te staan. Het internationaal tribunaal dat is opgezet door de Algemene Vergadering kent ook geen verplichting tot het uitleveren van verdachten, zoals de VN Veiligheidsraad die wel kent. Rusland zal daartoe dan ook niet verplicht zijn. Al met al lijkt dit type tribunaal ook niet geschikt voor de ramp met de MH17.

Alternatieven

De vijf landen die de krachten hebben gebundeld in het Joint Investigation Team, dat zijn Nederland, Oekraïne, Australië, Maleisië en België, kunnen zelf een tribunaal oprichten. Dit zou een geheel nieuw fenomeen zijn. De landen kunnen dan zelf de rechtsregels opstellen die in het tribunaal gelden. Nu er maar liefst 5 landen betrokken zijn maakt dit een complex proces. Toen de Onderzoeksraad voor de Veiligheid begin oktober het eindrapport van de ramp met de MH17 presenteerde reageerden de Russen woedend. Bewijs dat door Russische experts was aangeleverd zou zijn genegeerd en het land heeft bij de VN officieel zijn beklag gedaan over de vooringenomenheid van de Nederlandse Onderzoeksraad. Wanneer je een tribunaal organiseert met de landen die tevens slachtoffers zijn van de ramp zullen er twijfels ontstaan over de objectiviteit en de onafhankelijkheid van het tribunaal. Hoewel dit type tribunaal voor de hand ligt, is het de vraag of het in de ogen van de rest van de wereld ook onafhankelijk zal zijn. Een oplossing voor dit probleem ligt in het organiseren van zo’n tribunaal in een neutraal land dat niet betrokken is bij de ramp. Een voorbeeld van zo’n tribunaal is het Lockerbrie-tribunaal. In 1988 stortte een Amerikaanse Boeing – 747 neer door een bomexplosie nabij het Schotse Lockerbrie. Alle inzittenden kwamen om, inclusief enkele burgers op de grond. Nederland behandelde toen dit tribunaal naar Schots recht. Op den duur werd het duidelijk dat er Libische terroristen achter de bomexplosie zaten en na internationale druk en boycots leverde Libië uiteindelijk twee verdachten uit aan dat hof. De vraag is of Rusland zich ook druk zou maken om boycots of internationale druk. Bovendien moet er een land bereid zijn de kosten en verantwoordelijkheid op zich te nemen in deze toch politiek gevoelige kwestie.

Nederland

Moeten we zo’n tribunaal dan wanhopig zoeken in het internationaal recht? Nee, Nederland heeft zelf ook de mogelijkheid internationale misdrijven in eigen land te berechten. Bovendien is het goedkoper, sneller en is het toegankelijker voor de slachtoffers. Nederland kent een goed werkend rechtssysteem dat de garanties van een eerlijk proces kan waarborgen. Maar ook hier zal mogelijk het bezwaar ontstaan dat Nederland, als grootste slachtoffer van de ramp, niet onafhankelijk en objectief genoeg is.

Of de Russische vliegramp van zaterdag 31 oktober in Egypte nog enige verandering brengt wat betreft de houding van de Russen ten opzichte van de ramp met de MH17, is zeer de vraag. Hoewel de Nederlandse afhandeling van de ramp misschien wel de beste optie is, lijkt Nederland ook naar internationaal draagvlak te zoeken. De vastberadenheid van Nederland is in ieder geval nog even groot als op 17 juli 2014 – en dat is iets waar zelfs Rusland niks tegen kan doen.

*foto: nrc.nl

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×