Groepsaansprakelijkheid niet voor de criminele organisatie?

Afgelopen oktober heeft de Hoge Raad in TVM c.s./X c.s. uitspraak gedaan over de groepsaansprakelijkheid van leden van een criminele organisatie.[1] Het gaat om de vraag of veroordeling van leden van een criminele organisatie op grond van art. 140 Sr voldoende is voor het aannemen van groepsaansprakelijkheid op grond van art. 6:166 BW.

Wat speelde er?

In de jaren 2004 tot en met 2006 zijn er verschillende ladingdiefstallen gepleegd door een criminele organisatie, waarvan de verweerders (x c.s.) lid waren. Zo zijn onder meer trailers met onderdelen van het merk Daewoo en een trekker met een lading Mexx kleding gestolen. Eisers, TVM c.s., zijn de vervoerders en verzekeraars die schade hebben geleden door deze ladingdiefstallen. Zij vorderden schadevergoeding op grond van de groepsaansprakelijkheid (art. 6:166 BW) en legden hieraan ten grondslag dat de verweerders deel uitmaakten van de criminele organisatie die de ladingdiefstallen heeft gepleegd en zich schuldig heeft gemaakt aan heling van de gestolen zaken.[2]

Groepsaansprakelijkheid

Voor schadevergoeding bij een onrechtmatige daad op grond van art. 6:162 BW is onder andere een causaal verband vereist tussen de handeling van de verweerder en de schade.[3] Indien een onrechtmatige daad in groepsverband is gepleegd, kan het erg lastig zijn om erachter te komen wie uit de groep de schade daadwerkelijk heeft veroorzaakt. Denk bijvoorbeeld aan enkele jongens die elkaar opstoken en een bushokje met gebroken glas achterlaten. Als niet zeker is wie van de groep het bushokje kapot geschopt heeft, kan het causale verband tussen de handeling en de schade niet of moeilijk worden bewezen. De schadelijdende partij blijft dan met lege handen achter.

Om het hierboven geschetste probleem te ondervangen, is in 1992 de groepsaansprakelijkheid opgenomen bij de invoering van het Nieuw Burgerlijk Wetboek.[4] Voor het aannemen van groepsaansprakelijkheid is vereist dat er sprake is van (i) handelen in groepsverband, waarbij de (ii) schadetoebrengende handeling een (iii) onrechtmatige daad is en er sprake is van een (iv) toerekenbare (v) onrechtmatige deelname aan dit handelen in groepsverband.[5] Er zijn dus twee onrechtmatigheden vereist. De tweede vereiste onrechtmatigheid (v) zit in het feit dat de kans op schade de persoon ervan had behoren te weerhouden deel te nemen aan de gedragingen in groepsverband.[6] De ratio achter dit artikel is dat het causaliteitsprobleem, zoals bij het bushokje, wordt ondervangen door het psychisch causaal verband.[7] Hadden de jongens elkaar immers niet opgestookt, dan had die ene jongen de daadwerkelijk schade toebrengende handeling niet verricht.

Uitspraak Hoge Raad

De Hoge Raad heeft in zijn arrest, in navolging van de Rechtbank en het Hof, geoordeeld dat verweerders niet aansprakelijk zijn voor de ladingdiefstallen op grond van art. 6:166 BW. De reden hiervoor is dat de hiervoor beschreven gedragingen waarop dit artikel ziet,  niet het deelnemen aan een criminele organisatie als zodanig betreffen, maar het concrete onrechtmatige handelen in groepsverband dat de schade heeft veroorzaakt.[8] De enkele bewezen deelname aan de criminele organisatie die de ladingdiefstallen heeft gepleegd, is dus niet voldoende voor het aannemen van groepsaansprakelijkheid.
Volgens de Hoge Raad dient ieder concreet schadeveroorzakend feit los te worden beoordeeld. TVM c.s. heeft niet voldoende gesteld dat er een zodanig verband bestaat tussen de verschillende diefstallen, dat van één groepsgedraging kan worden gesproken.[9]
Om de schade te kunnen verhalen zullen TVM c.s. dus per concreet schadeveroorzakend feit de verweerders in de concrete samenstelling per geval aansprakelijk moeten stellen. Indien TVM c.s. hun geld nog terug willen zien, staat hen nog een grote klus te wachten.

[1]     HR 2 oktober 2015, NJB 2015/1795, ECLI:NL:HR:2015:2914 (TVM c.s./X c.s.).
[2]     ECLI:NL:GHSHE:2013:6301, r.ov. 4.1.2. (TVM c.s./X c.s.).
[3]     Zie art. 6:162 BW.
[4]     Boonekamp, in: GS Handelen in groepsverband, art. 6:166 BW, aant. 5.1. (online, laatst bijgewerkt op 28 juli 2015).
[5]     Asser/Hartkamp & Sieburgh 6-IV, De verbintenis uit de wet, Deventer: Kluwer 2015, nr. 127.
[6]     Asser/Hartkamp & Sieburgh 6-IV, De verbintenis uit de wet, Deventer: Kluwer 2015, nr. 127.
[7]     Toelichting op art. 6:166 BW, Parl. Gesch. BW Boek 6, p. 662-663.
[8]     , R.o. 3.5.2. (TVM c.s./X c.s.).
[9]      R.o.. 3.5.3. (TVM c.s./X c.s.).

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×