De strijd om de Catalaanse onafhankelijkheid

 

Op zondag 27 september 2015 behaalde de separatistische coalitie “Junts pel Si” (Samen voor Ja) samen met de linkse separatisten van CUP een absolute meerderheid in het Catalaanse regioparlement te Barcelona. De coalitie heeft aangegeven dat het – na het behalen van een meerderheid – binnen achttien maanden unilateraal de onafhankelijkheid van Catalonië wil uitroepen. De Spaanse premier Rajoy wil graag met de Catalanen onderhandelen over de status van Catalonië, maar geeft aan dat de eenheid van Spanje wat hem betreft buiten kijf staat: “Zolang ik premier ben, staat de eenheid van Spanje, de nationale soevereiniteit en de vrijheid van alle Spanjaarden niet ter discussie.”

Wat ging er vooraf?

Met het einde van de dictatuur van Franco in 1978 werd in Spanje een democratische grondwet ingevoerd die de Spaanse natie omschrijft als een “onbreekbare eenheid” die het recht op zelfbestuur van de verschillende regio’s beschermt. Men trachtte het separatisme te ondervangen door een grote mate van decentralisatie door te voeren: Spanje werd opgedeeld in zeventien autonome regio’s en twee autonome steden met ieder een eigen parlement en regering.

Een lange tijd werd het Catalaanse separatisme overschreeuwd door de separatisten uit Baskenland. In vrij korte tijd is de Catalaanse onafhankelijkheidswens echter weer volop in de belangstelling gekomen. In 2006 was het Regiostatuut van Catalonië – een soort grondwet voor de regio – aan herziening toe. Het Catalaanse parlement had een concept-statuut middels een referendum aan de Catalanen voorgelegd. In dit concept werd ondermeer bepaald dat Catalonië een natie is, dat Catalaans de eerste taal is en dat veel bevoegdheden op het gebied van belastinginning aan de regio toekomen. De bevoegdheden op het gebied van belastinginning vloeiden voort uit de onvrede over de Catalaanse economische positie binnen Spanje: Catalonië is een rijke regio en netto-afdrager aan Spanje. In 2006 waren slechts enkele separatistische partijen actief in Catalonië, die hun kiezers opriepen tegen het concept te stemmen, omdat deze in hun ogen niet ver genoeg ging.

De Catalanen stemden massaal voor het concept-statuut (74%); ook het Spaanse parlement keurde het nieuwe statuut goed. De centrale regering van Spanje vond echter dat de regio zich te veel bevoegdheden had toegeëigend. Madrid vreesde ervoor dat in andere regio’s de roep om meer autonomie ook zou oplaaien. De regering besloot de kwestie daarom aan te vechten bij het Spaanse Constitutionele Hof. De Catalanen reageerden hierop uitzinnig; de roep om onafhankelijkheid werd in korte tijd heftiger. Men herinnerre zich de voetbalwedstrijden tussen FC Barcelona en Real Madrid waar op iedere 17 minuten en 45 seconden (in het jaar 1745 werd Catalonië formeel onderdeel van Spanje) de roep om Catalaanse onafhankelijkheid duidelijk te horen is. In 2010 sprak het Constitutioneel Hof zich uit: veertien bepalingen van het statuut moesten worden herschreven, waaronder bepalingen betreffende taal en financiën. Verder werd bepaald dat aan de definiëring van de “Catalaanse natie” geen rechtsgevolgen verbonden zijn. De legaliteit van deze uitspraak wordt in Catalonië overigens betwist.

De separatisten winnen terrein

Na de uitspraak van het Constitutionele Hof sloten partijen over het gehele politieke spectrum zich aan bij de onafhankelijkheidsbeweging, waardoor een seperatistische meerderheid ontstond. Op lokaal niveau werd een Vereniging Gemeenten voor Onafhankelijkheid opgericht, waarin gemeentebestuurders een gezamenlijke lobby vormden. In 2011 had 75% van alle Catalaanse gemeenten zich bij deze lobby aangesloten. In 2012 deed het Catalaanse parlement een intentieverklaring dat Catalonië een “onafhankelijke staat binnen de Europese Unie” moest worden. In datzelfde jaar vond een massademonstratie plaats in Barcelona, waar volgens het stadsbestuur 1,5 miljoen betogers op afkwamen (600.000 volgens de centrale regering in Madrid). Het parlement besloot in 2013 dat er een referendum nodig was om de toekomst van Catalonië te bepalen en dat geen kracht van buitenaf in de weg kon staan aan het zelfbeschikkingsrecht van het Catalaanse volk. Deze verklaring is door het Constitutionele Hof ongeldig verklaard.

Het referendum werd georganiseerd. De Catalaanse premier Artur Mas – wiens partij zich pas na 2006 aansloot bij de separatisten – schreef een raadgevend referendum uit met daarin twee vragen: “Moet Catalonië worden aangemerkt als staat?”; in geval van een “ja-stem” op de eerste vraag: “Moet deze staat een onafhankelijke staat zijn?”. De centrale regering probeerde het referendum te blokkeren; het Constitutionele Hof verbood het referendum. Toch werd het referendum gehouden op 9 november 2014: Met een opkomst van 40% stemde 84% van de Catalanen zich uit voor onafhankelijkheid (ja-ja). Mas noemde de uitkomst een “lesje democratie voor de centrale regering”; de Spaanse premier Rajoy noemde het referendum “een blamage, omdat tweederde van de Catalanen zich onthield van stemmen.”

Het referendum werd illegaal verklaard. Zodoende doopte premier Mas de parlementsverkiezingen van september 2015 om tot een “nieuw referendum voor onafhankelijkheid”. Separatistische partijen vormden de coalitie Junts pel Si en Mas kondigde aan dat het parlement unilateraal de onafhankelijkheid zou uitroepen, wanneer zijn coalitie een absolute meerderheid in het parlement zou behalen. Op zondag 28 september 2015 won hij 62 van de 135 zetels in het parlement. Tezamen met de linkse separatisten van CUP (tien zetels) beschikt de coalitie nu over een absolute meerderheid in het parlement.

En toen?

Na de verkiezingsuitslag reageerde Rajoy stellig dat in Madrid ieder onafhankelijkheidsreferendum zou worden geblokkeerd. Ook een unilaterale onafhankelijkheidsverklaring zal niet worden geaccepteerd. De premier is absoluut bereid te onderhandelen over een nieuwe verdeling van bevoegdheden, maar “de eenheid van Spanje (…) staat niet ter discussie”. Rajoy werkt momenteel aan een spoedwet, waarmee de Spaanse regering de macht in Catalonië kan overnemen en de regionale regering kan ontzetten. Verder werden Mas en een aantal andere regeringsleden op 29 september 2015 in staat van beschuldiging gesteld wegens het illegaal organiseren van een referendum, ambtelijke ongehoorzaamheid en het misbruiken van overheidsgeld voor een eigen politieke agenda.

Mas zal nu zijn best moeten doen een coalitieregering te vormen met de linkse CUP. Deze partij is nodig voor een parlementaire meerderheid, maar heeft de afgelopen jaren eigenlijk vooral het beleid van de regering-Mas bekritiseerd. Het vormen van een werkzame coalitie is dus een lastige opgave.

Kan Catalonië in de toekomst lid worden van de Europese Unie?

De wens van de separatisten dat Catalonië een land binnen de EU wordt, vormt een volgende drempel. Rajoy stelde in 2014 reeds dat een eventuele toetreding van een onafhankelijk Schotland (dat destijds ook een onafhankelijkheidsreferendum organiseerde) de instemming vereist van alle Europese lidstaten. Dit standpunt werd bevestigd door Manuel Barroso, destijds voorzitter van de Europese Commissie. De Catalanen vrezen ervoor dat Spanje iedere toenadering van een onafhankelijk Catalonië tot de Europese Unie zal blokkeren. Wanneer een onafhankelijk Catalonië niet zal kunnen toetreden tot de EU, zal dat tot veel praktische problemen leiden: Welke munt mag worden gebruikt? Kunnen de grenzen open blijven? Welke regelgeving is van toepassing?

Conclusie

Kortom, de Catalaanse onafhankelijkheidsdroom is springlevend, maar heeft nog een lange weg te gaan. Linksom of rechtsom zal uiteindelijk de medewerking van Spanje moeten worden gezocht. Mocht Spanje de poot stijf houden, dat is het de vraag of de situatie zal escaleren of langzaamaan uitsust. De spoedwet van Rajoy en een eventuele uitvoering ervan zal in ieder geval niet bijdragen aan een deëscalatie. De vraag is of beide partijen uiteindelijk samen om tafel gaan, of het laten uitlopen op een harde confrontatie, met alle gevolgen van dien.

Relevante media omtrent het bovenstaande artikel: NOS, Trouw, NRC, La Vanguardia.

 

 

Een reactie op “De strijd om de Catalaanse onafhankelijkheid”

  1. Duidelijk stuk, erg verhelderend. Dank!

    Beantwoorden

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×