3D-printen: een nieuwe revolutie?

De mogelijkheid om driedimensionale objecten te printen bestaat al geruime tijd. De afgelopen jaren gaan de ontwikkelingen steeds harder. Met een 3D-printer kan iedereen bijna alles maken. Van zelf ontworpen objecten tot luxe merkproducten: de mogelijkheden lijken grenzeloos. Zelfs lichaamsdelen en vliegtuigmotoren kunnen worden geprint. De opkomst van de 3D-printers werpt met name vanuit het intellectuele eigendomsrecht nieuwe vragen op. Een object kan immers beschermd zijn door auteursrechten, merken, modelrechten of octrooien. Het namaken van zo’n object is dan in beginsel verboden.

Hoe werkt 3D-printen?

Een 3D-printer kan een object reproduceren door het laagje voor laagje op te bouwen.[1] In plaats van inkt gebruikt de 3D-printer meestal gesmolten polymeren of een fijne poeder als grondstof. Door het object laagsgewijs te printen ontstaan verbindingen tussen de lagen waarmee het product een vaste vorm kan aannemen. Het bouwplan wordt geleverd door een zogenaamd CAD-bestand dat de 3D-printer vertelt hoe elk laagje geprint moet worden en welk materiaal moet worden gebruikt. Op internet zijn nu al miljoenen CAD-bestanden gratis te downloaden.

Octrooirecht

De opkomst van 3D-printen kan allereerst botsen met het octrooirecht. Een octrooi (beter bekend als patent) beschermt een uitvinding tegen namaken. Het is niet uitgesloten dat ook een CAD-bestand met louter instructies voor het creëren van een beschermde uitvinding inbreuk op een octrooirecht kan maken, maar dat zal de rechter nog moeten beslissen.[2] Ondernemers die met 3D-printen aan de slag willen gaan zullen dus erop moeten letten dat de producten die zij printen niet al door een octrooi beschermd zijn. Tegen particulieren kan het octrooirecht daarentegen niet worden ingeroepen, zolang er geen sprake is van bedrijfsmatig of zakelijk gebruik.[3]

Modellenrecht

Verwant aan het octrooirecht is het modellenrecht. Anders dan bij het octrooirecht gaat het hier niet om de functionaliteit van een product, maar om kleur, lijnen, omtrek, vorm, textuur en materiaal. Het gaat dus kort gezegd om de (uiterlijke) versiering van een product. Een model wordt beschermd als het een eigen karakter heeft.[4] De totaalindruk die het product wekt is hierbij bepalend. Daarnaast moet het model gedeponeerd worden, maar ook niet-gedeponeerde merken kunnen in het geval van namaken bescherming genieten. Interessant is dat het modellenrecht weliswaar een verbod kent op het namaken van een beschermd model[5], maar geen verbod op het verhandelen van middelen die tot het namaken van een beschermd model kunnen dienen, zoals bij het octrooirecht. De vraag is dus of namaak door het aanbieden van CAD-bestanden ook onder de bescherming van het modellenrecht valt. Particulieren hoeven zich van het modellenrecht echter niets aan te trekken, mits zij thuis voor niet-commerciële doeleinden printen.

Merkenrecht

Het merkenrecht heeft tot doel de herkomst van waar duidelijk te maken.[6] Alleen tekens met een onderscheidend vermogen kunnen een merk zijn. 3D-printen kan op verschillende manieren inbreuk maken op een merkenrecht. Hoofdregel is dat het gevaar voor verwarring al voldoende kan zijn voor een merkenrechtinbreuk. De factoren die een rol spelen zijn het onderscheidend vermogen, de mate van overeenstemming tussen beide tekens, de soortgelijkheid van de waren, de associatie die bij het publiek ontstaat en andere relevante feitelijke omstandigheden. Bovendien moet het bestaan van een verwarringsgevaar globaal worden beoordeeld.[7]

Zodra 3D-printers ook bij het brede publiek populair zijn geworden, is het niet uitgesloten dat mensen zelf producten printen en deze voorzien van een bekend logo. Dat kan al gauw leiden tot reputatieschade en dus inbreuk op de goodwill van een producent. Ondernemers die hun merk hebben laten registreren kunnen de 3D-producten dan in beginsel opeisen en vernietigen. In de praktijk zal het voor merkhouders echter lastig zijn om dit soort zelfontworpen waren überhaupt op te sporen, zeker wanneer particulieren de producten thuis voor zichzelf printen.

Auteursrecht

Het auteursrecht beschermt een concreet ontwerp of product tegen kopiëren. Om voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking te komen moet het werk een eigen, oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen.[8] Het moet dus om iets creatiefs gaan. Als met een 3D-printer een bestaand werk geprint wordt, ontstaat een kopie van dat werk. In het auteursrecht spreekt men dan van ‘verveelvoudigen’.[9] Het zonder toestemming van de rechthebbende verveelvoudigen van een origineel werk is in beginsel een inbreuk op het auteursrecht. Bedrijven zullen dus moeten opletten dat zij geen plagiaat plegen van een reeds bestaand werk. Voor particulieren geldt daarentegen een uitzondering in de vorm van de thuiskopie. Een particulier mag voor zichzelf ook een beschermd 3D-product printen, mits hij het niet bedrijfsmatig te koop aanbiedt. De grens tussen eigen gebruik en bedrijfsmatig verhandelen valt echter niet altijd makkelijk te trekken. Iemand die in opdracht een paar exemplaren print zal zich in beginsel op de uitzondering kunnen beroepen, terwijl het te koop aanbieden van een groot aantal beschermde 3D-producten per definitie niet meer onder de uitzondering van de thuiskopie kan vallen.[10]

Afsluiting

Duidelijk is dat de 3D-printer razendsnel in opkomst is. Met name op het gebied van thuis printen lijken de mogelijkheden eindeloos. De verwachting is dat particulieren in de meeste gevallen niets te vrezen hebben als zij namaakspullen printen. Voorwaarde is wel dat zij de producten puur voor zichzelf gebruiken en niet verhandelen. Producenten doen er daarom verstandig aan om zich met name op websites te richten die inbreukmakende CAD-bestanden aanbieden. De rechtspraak zal hierover in elk geval nog duidelijkheid moeten scheppen.

[1] Zie: https://youtu.be/3RHJJwrbT8Y?t=5s

[2] A.P. Engelfriet, ‘3D printen: revolutie of nieuwe Napster?’, Tijdschrift voor Internetrecht, nr. 5, november 2011, p. 141 e.v.

[3] Art. 53 lid 1 Rijksoctrooiwet 1995.

[4] Art. 4 e.v. van de Gemeenschapsmodellenverordening (GModVo)

[5] Art. 19 GModVo

[6] F.G.M.M. Alsters, Merkenrecht, Enschede: Academic Store 2015

[7] HvJ EG 11 november 1997 Puma/Sabel

[8] HR 4 januari 1991 Van Dale/Romme

[9] Art. 13 Auteurswet

[10] Art. 16c Auteurswet

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×