Onvoorwaardelijke verantwoordelijkheid

 

Eind oktober 2017 is er in Florida een 9-jarig meisje overleden nadat haar 150 kg wegende nicht boven op haar ging zitten. De nicht zag het als een goede maatregel voor het onhandelbare gedrag van het meisje. Haar ouders (69 en 62 jaar) hebben niet ingegrepen ondanks dat het meisje meerdere keren aangaf geen lucht meer te krijgen. De familie is al een aantal jaren bekend bij de kinderbescherming en is inmiddels aangeklaagd voor kinderverwaarlozing. Wanneer mag je ouders het ouderschap ontnemen en wat had er kunnen worden gedaan tegen de ouders vanuit de kinderbescherming?

 Ouderlijke verantwoordelijkheid

De term ouderlijke verantwoordelijkheid is voor het eerst gebruikt in het Haags Adoptieverdrag 1993 in artikel 26 en gedefinieerd in het Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996 in artikel 1. Onder de in dit verdrag uitgewerkte “Parental responsibility” vallen de verplichtingen die ouders hebben  omtrent de persoon of het vermogen van het kind. Met het begrip “kind” wordt hier bedoeld:  “alle kinderen vanaf het tijdstip van hun geboorte totdat zij de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt.”[1]

 In beginsel staan minderjarige kinderen in het Nederlandse wetboek onder ouderlijk gezag (artikel 1:245 lid 1). Dit gezag heeft betrekking op de persoon van de minderjarige, maar ook het bewind over zijn vermogen en zijn vertegenwoordiging in rechte. Het leidend beginsel in Nederland is dat zowel ouder als kind drager zijn van rechten en verplichtingen en op voet van gelijkwaardigheid met elkaar dienen om te gaan. In Nederland stelt artikel 1:247 BW de verplichting aan de ouder zorg te dragen voor de opvoeding en de verzorging van zowel lichamelijke als het geestelijke welzijn en hiervoor kosten te dragen. Tegenover deze verplichting staat ook het recht tot verzorgen. Hiermee bedoel ik dat ouders een ruime mate van vrijheid hebben om beslissingen te nemen als het gaat over bijvoorbeeld de opleiding, het corrigeren en het nemen van beslissingen omtrent de gezondheidszorg. Zodra dit echter gebeurt op een wijze die schade kan toebrengen aan de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind, dan kan er door de Raad voor Kinderbescherming of soms jeugd-ggz worden ingegrepen. In sommige gevallen kan dan dit gezag worden genomen door een voogd of door een rechtspersoon zoals bureau jeugdzorg.

 Waar voorheen bepaalde opvoedkundige zaken zoals het corrigeren door gebruik te maken van lichamelijk geweld vielen onder het ouderlijk tuchtrecht, is dit nu ondergebracht in het strafrecht. Dit betekent dat hardhandig optreden door te slaan tegen het hoofd, de rug of andere lichaamsdelen een mishandeling kan opleveren in de zin van artikel 300 Sr. Dit is ook terug te vinden in arresten van de Hoge Raad, een corrigerende tik in het gezicht is bijvoorbeeld opvoedkundig onverantwoord.[2] Naast het wetboek van strafrecht is het ook verwerkt in artikel 1:247 van het Burgerlijke Wetboek.

 Verenigde Staten

Hoe zit dit bij het meisje uit de inleiding? In de Verenigde Staten zijn er per staat verschillende regels, maar volgens de persuasieve precedent werking kan rechtspraak van andere staten wel invloed hebben op de zitting van de ouders van het meisje. Een duidelijke lijn heeft de Supreme Court van North Carolina  getrokken door  aan te geven dat “ouders een fundamenteel, constitutioneel recht hebben om te zorgen voor hun kind en dat dit ook het recht omvat om ze te disciplineren” (Peterson v. Rogers, 377 N.C.). Echter, “een staat mag ingrijpen mits het noodzakelijk is om het kind te beschermen als een ouder ongeschikt wordt geacht of zich dusdanig heeft gedragen dat hij inbreuk heeft gemaakt op deze rechten” (Price v. Howard,, 346 N.C. 1997).  Zo lang het “corporal punishment” oftewel het disciplineren door het toepassen van lijflijke straffen niet als gevolg heeft dat er medische zorg bij komt kijken, dan is er eigenlijk geen staatsrechtelijke bemoeienis gerechtvaardigd (G..S. 115C-390.4).  Kijken we naar de statuten van Florida, de staat waar het meisje woont, dan wordt er verstaan onder kindermishandeling:  “het bewust toebrengen van fysieke of mentale verwondingen bij een kind”, maar ook het toestaan dat iemand anders dit bij een kind doet. Daarnaast is ook het verwaarlozen van het kind strafbaar gesteld. Gebrekkig zijn in het verzorgen van zorg, het houden van toezicht of het uitvoeren van die handelingen die nodig zijn voor een kind om lichamelijk en geestelijk in goede toestand te zijn, leidt tot verwaarlozing. Hieronder valt dus het nemen van voldoende maatregelen om een kind te beschermen tegen mishandeling.

 Casus in Nederland

Wat nu als deze zaak in Nederland had afgespeeld? Wat zouden dan de mogelijkheden kunnen zijn als er een vermoeden is dat ouders hun kinderen verwaarlozen? In Nederland hebben we als voorportaal Veilig Thuis. Dit is een organisatie waar mensen melding kunnen maken van een vermoeden van kindermishandeling. De medewerkers kunnen dan indien nodig contact opnemen met de Kinderbescherming waarna er een onderzoek wordt gestart als de ontwikkeling en de veiligheid van het kind ernstig bedreigd lijkt te raken.  Aan de hand van dit onderzoek wordt er dan een raadsrapport geschreven en kan er een verzoek worden ingediend bij de rechter. In eerste instantie wordt er vrijwillige hulp aangeboden. Als dit niet lijkt te werken of de ouders niet meer mee willen werken, kan er worden overgestapt op verplichte hulp.

 Eén van de meest verstrekkende maatregelen die de rechter in deze fase van het proces kan nemen, is het ontheffen en ontzetten van de ouder uit zijn ouderlijke macht. Ontheffing betekent dat de ouder ongeschikt is voor het uitoefenen van gezag over het kind. Dit is een mogelijkheid die vaak wordt gekozen als een ouder niet meer in staat is zijn of haar kind op te voeden door persoonlijke problemen of psychiatrische beperkingen. Ontzetting uit het ouderlijke gezag gebeurt echter in het geval van moedwillig plichtsverzuim. Bij moedwillig plichtsverzuim kun je denken aan het misbruiken van de ouderlijke macht maar ook grove verwaarlozing zoals in het geval van het 9 jarige meisje uit Florida. In beide gevallen kan er worden gekozen voor de optie om het ouderlijk gezag eerder te laten eindigen dan wanneer het kind de leeftijd van 18 jaar bereikt. De rechter kan dan bepalen of iemand anders voor bepaalde of onbepaalde tijd het gezag over het kind krijgt.

 Conclusie

Waar in de Verenigde Staten nog enige vrijheid lijkt te zijn ten aanzien van het gebruiken van fysiek geweld om kinderen bepaalde opvoedkundige sturing te geven, heeft Nederland hier een strenge grens in. Lichamelijk geweld is nooit toegestaan en is ook in het Wetboek van Strafrecht geplaatst. Ouders hebben wel een bepaalde mate van vrijheid in de manier waarop zij hun kinderen opvoeden, maar verschillende instanties hebben de mogelijkheid om in te grijpen als dit in het belang van het kind is. Het uithuisplaatsen en onderbrengen bij een voogd, maar ook het ontheffen of ontzetten van het ouderlijke gezag is mogelijk. Waar in beginsel een onvoorwaardelijke plicht en recht is tot ouderlijk gezag, is dit zeker ook een voorwaardelijke verantwoordelijkheid.

 

 

[1] De bescherming van het ongeboren kind valt dus buiten het toepassingsbereik van deze verdragen. Er wordt een strikte leeftijdsgrens gehanteerd ongeacht de nationale visie van minderjarigheid.

[2] HR 4 oktober 2005, JIN 2005/443.

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel!Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch.Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn.Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over.Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×