De civielrechtelijke status van cryptovaluta

Door: ,

Al eens gehoord over Bitcoin? Vast wel. De cryptomarkt beperkt zich echter niet alleen tot Bitcoin. Zo vertegenwoordigen de 27 belangrijkste cryptovaluta samen een marktwaarde van circa 165 miljard dollar.[1] Ter vergelijking: dat is ongeveer evenveel als het bruto binnenlands product van de oliestaat Qatar.[2] Cryptovaluta zijn een nieuwe technologische ontwikkeling en nemen inmiddels een onmiskenbare rol in binnen de mondiale markt. Hoe verhoudt het recht zich tot deze technologische ontwikkeling? Dit artikel geeft een korte samenvatting van de juridische status van cryptovaluta in Nederland.

Wat is een cryptovaluta?

Kortgezegd zijn cryptovaluta (ook bekend als cryptogeld of cryptocurrency) digitale munteenheden die bestaan uit crypto’s (munten). Crypto’s vertegenwoordigen een geldelijke waarde. De aanduiding ‘valuta’ geeft aan dat die waarde – net als bij de euro of de dollar – in meer of mindere mate fluctueert. Bij cryptovaluta spreekt men doorgaans over twee componenten: de munteenheid en de achterliggende techniek. Dat onderscheid is belangrijk, omdat de mate waarin de waarde van de munteenheid fluctueert vaak bepaald wordt door de achterliggende techniek. Verwarrend is echter dat de munteenheid en de techniek soms gelijknamig zijn (bijvoorbeeld bij Bitcoin). Op het ene moment bedoelt men de munteenheid en op het andere moment de achterliggende techniek. Om die reden wordt in dit artikel een uit de literatuur ontstane regel gehanteerd: bij gebruik van een kleine letter wordt de  munteenheid bedoeld (‘bitcoin’) en bij gebruik van een hoofdletter de achterliggende techniek (‘Bitcoin’).[3]

Waarin verschillen (enkele) cryptovaluta?

Waarom zijn er meerdere cryptovaluta en waarom verschillen deze onderling? De oorzaak daarvan is voornamelijk gelegen in de techniek die ten grondslag ligt aan cryptovaluta. De twee grootste en bekendste valuta zijn Bitcoin en Etherium. Verder zijn er ook relatief kleinere cryptovaluta die bekend staan om hun specifieke eigenschappen zoals anonimiteit of toegankelijkheid in transacties. Neem als voorbeeld daarvan Monero en IOTA. Deze kleinere cryptovaluta zijn vooral in trek bij specifieke doelgroepen; zo vinden criminelen Monero interessant en bedrijven die te maken hebben met grote hoeveelheden informatie op hun beurt eerder IOTA. Hieronder een verkort overzicht van de vier voornoemde cryptovaluta. 

Bitcoin
Op 31 oktober 2008 plaatste de Bitcoin-founder Satoshi Nakamoto een whitepaper online met een plan: Bitcoin.[4] Het idee sloeg aan, nam een vogelvlucht en de rest is geschiedenis. Bitcoin was en is daarmee de eerste, grootste en bekendste cryptovaluta op de markt.  Bitcoin is te vergelijken met een wereldwijde marktplaats waarbij men digitaal zijn eigen geld (bitcoin) beheert. Is dat nou zo speciaal? We hebben toch eBay al? Inderdaad, maar vooral de techniek achter Bitcoin is interessant. In wezen heeft de techniek van Bitcoin het fundament gelegd voor alle andere cryptovaluta. Op sommige punten blijkt Bitcoin echter nog wat beperkt in haar technische mogelijkheden. Om die mogelijkheden uit te breiden zijn er andere cryptovaluta uitgegeven. Inmiddels heeft dat als gevolg dat Bitcoin qua techniek niet meer vernieuwend is en op dat punt overbodig is geraakt. Toch zal gezien de grote omvang van het Bitcoin-netwerk deze valuta naar verwachting nog niet snel van de markt verdwijnen. Heel veel bitcoin-bezitters hebben immers belang bij het voortbestaan ervan.  

Etherium
Etherium (cryptonaam: ethers) gaat verder waar de techniek van Bitcoin eindigt: het is namelijk mogelijk om een eigen groep te starten binnen dit netwerk. Waarom is dat zo interessant? Voornamelijk omdat (nieuwe) bedrijven een gedeelde informatiebank kunnen oprichten waarin alle belangrijke gegevens veilig zijn opgeslagen en waarbij alle netwerkgebruikers (hierna: peers) beschikking hebben over dezelfde informatie op hetzelfde moment c.q. een eigen blockchain. Daarnaast zijn binnen dit netwerk (door applicaties c.q. smart contracts) processen te automatiseren en is het mogelijk om binnen Etherium het (economisch) eigendom van een bedrijf te verdelen alsook het uitgeven van aandelen daarvan. Door al deze voordelen ten opzichte van Bitcoin werken in de praktijk veel start-ups met Etherium. Niet onbelangrijk voor investeerders en bedrijven: softwaregiganten als Microsoft en Intel investeren ook in Etherium.[5]

Monero
Monero is evenals Bitcoin een privacycoin.[6] Deelname aan Monero kan – in tegenstelling tot Bitcoin, daar is anonimiteit een keuze – alleen anoniem. Om die reden is Monero erg in trek bij criminele transacties. Geen enkele transactie kan binnen dit netwerk namelijk herleid worden naar een persoon. Door Monero’s anonieme karakter is de bijnaam van dit netwerk ‘the mobile Swiss bank’.[7] Het is voor nu nog een vraag hoe overheden criminaliteit in deze anonieme cryptosector tegengaan. De Chinese overheid is bijvoorbeeld bezig met wetgeving die een identificatieplicht eist van peers.[8] Door een dergelijke maatregel worden anonieme cryptonetwerken geboycot (ook bekend als ‘implicit ban’). 

IOTA
Wat is bijzonder aan IOTA? IOTA is een toegankelijk netwerk op het gebied van transactiekosten. Het is namelijk gebruikelijk om transactiekosten te betalen binnen een cryptonetwerk. Dat is waar IOTA in verschilt. IOTA hanteert in tegenstelling tot andere cryptovaluta een systeem waarbij peers moeten meewerken aan transacties: wanneer een peer twee transacties valideert dan is zijn eigen transactie gratis (voor de vrijgezelle lezer: zie het als een soort Inner Circle netwerk. Na het succesvol toevoegen van twee andere vrijgezellen aan het netwerk, verkrijgt de deelnemende vrijgezel pas bepaalde rechten). Het is door middel van deze techniek gemakkelijk om snel, grootschalig en kosteloos data te verhandelen. Dat gegeven leidde tot een samenwerking met o.a. Microsoft, Samsung en Volkswagen.[9]

Uit het bovenstaande is op te maken dat er veel verschillen zijn tussen cryptovaluta onderling. Verder lijkt het soms alsof men de opvatting heeft dat er uiteindelijk één cryptovaluta zal overblijven. Dat is een misvatting. Niet alle valuta concurreren namelijk met elkaar. Sommige cryptovaluta zijn ontworpen voor niches of andere specifieke doeleinden en begeven zich derhalve niet in elkaars vaarwater. Cryptovaluta kunnen dus prima naast elkaar bestaan.

Cryptovaluta en het recht

Goederenrechtelijke status
Dat crypto’s een geldelijke waarde vertegenwoordigen impliceert niet dat deze ook de wettelijke status van geld hebben.[10] Cryptovaluta ontlenen hun bestaan niet aan de staat en zijn om die reden geen wettig betaalmiddel. In tegenstelling tot Nederland onderzoeken overheden van bepaalde andere landen (vooral in Midden- en Latijns-Amerika; zoals Mexico en Colombia) al de mogelijkheid om hun eigen cryptogeld uit te geven.[11]

Op dit moment kwalificeren crypto’s in Nederland als vermogensrechten (art. 3:6 BW).[12] Het is dus niet mogelijk om juridisch eigenaar (niet te verwarren met economisch eigendom) van bijvoorbeeld bitcoins te zijn in de zin van artikel 5:1 BW, nu dat slechts mogelijk is op zaken. Het is juridisch meer correct om te stellen dat een bitcoin-bezitter rechthebbende is van een vorderingsrecht. In wetssystemen van sommige andere landen liggen eigendomskwesties gecompliceerder.[13] De status van crypto’s is vooralsnog gebaseerd op lagere rechtspraak, want de Hoge Raad heeft zich nog niet hierover uitgesproken. Fiscale status


Fiscale status
Moet er belasting worden betaald over crypto’s? Het antwoord daarop is simpel: ja. Crypto’s vallen namelijk onder het vermogen van de belastingplichtige. Bovendien is het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJEU) van oordeel dat crypto’s (i.c. bitcoins) enkel als doel hebben om als betaalmiddel te dienen; men gebruikt crypto’s als betaalmiddel en deze worden in sommige gevallen ook als zodanig geaccepteerd.[14] Om die reden zijn crypto’s volgens het HvJEU onderhavig aan belastingwetgeving. Als gevolg daarvan schaart belastingdienst crypto’s op het moment van schrijven onder de noemer ‘overige bezittingen’. NB: voor de lezer die tevens cryptobezitter is en nog belastingaangifte moet doen: vul handmatig de belastingaangifte in en geef aan wat de waarde van de crypto’s was op 1 januari 2019 (tegen de toenmalige koers dus!).Status van crypto’s in Faillissement


Status van crypto’s in Faillissement
Crypto’s vallen onder de faillissementsboedel (art. 20 Fw). Maar wat als de gefailleerde zijn medewerking niet verleent met betrekking tot het verschaffen van online toegang tot de crypto’s (deze zijn namelijk versleuteld met een code)? De gefailleerde kan dan in bewaring worden gesteld (art. 87 Fw), met mogelijkheid tot verlenging daarvan.[15] Verder bestaan er op dit moment voldoende mogelijkheden voor malafide schuldenaren om geld weg te sluizen door middel van het kopen van crypto’s, indien zij het faillissement zien aankomen. Voorbeeld: indien de gefailleerde vóór het intreden van het faillissement investeert in een (anonieme) munt als Monero, dan komt daar wellicht nooit iemand achter zolang deze transacties niet zijn terug te vinden in de boekhouding van de gefailleerde. De (juridische) toekomst van cryptovaluta


De (juridische) toekomst van cryptovaluta
Voor nu kampen juristen nog met veel onbeantwoorde vragen omtrent cryptovaluta. Voorbeelden daarvan: hoe kan eenvoudig en succesvol beslag worden gelegd op crypto’s? Crypto’s vertegenwoordigen veel waarde en zijn om die reden interessant voor schuldeisers. Lastig is dat cryptomunten niet tastbaar zijn en er geen centrale administratie is (zoals een bank voor giraal geld). In veel gevallen is dus medewerking nodig van de beslagene.[16] Een andere vraag: hoe voorkomt de overheid dat crimineel geld wordt witgewassen?[17] Op Schiphol staat bijvoorbeeld al een cryptoautomaat waar men bitcoins en ethers kan omwisselen naar euro’s. Dat werkt witwassen in de hand, omdat door de anonimiteit binnen het Bitcoin-netwerk niet altijd achterhaald kan worden of de bitcoins legaal verkregen zijn. Omtrent deze, maar ook omtrent andere onderwerpen zal de rechtspraak nog het een en ander moeten uitwijzen. Een advies voor de geïnteresseerde lezer: volg in de tussentijd de ontwikkelingen. Eventueel onder het genot van alles wat thuisbezorgd.nl te bieden heeft en wat – hoe kan het ook anders – afgerekend kan worden met bitcoin.


[1] www.wisselskoers.nl.

[2] De Wereldbank.

[3] P. Vigna & M.J. Casey, Het tijdperk van cryptovaluta: Hoe bitcoin en andere digitale munten de wereld voorgoed veranderen, Business Contact: 2015.

[4] S. Nakamoto, ‘Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System’, 31 oktober 2008.

[5] Zie bijvoorbeeld https://azure.microsoft.com/nl-nl/blog/ethereum-proof-of-authority-on-azure/ en https://software.intel.com/en-us/blogs/2018/10/30/a-new-trusted-compute-api-for-ethereum-blockchain-solutions.

[6] https://bitcoinmagazine.com/articles/battle-privacycoins-why-monero-hard-beat-and-hard-scale.

[7] https://medium.com/@dhsue/an-analysis-of-monero-governance-3f8bef770b29.

[8] https://www.crypto-insiders.nl/nieuws/overheid-en-regulatie/china-wil-anonimiteit-van-blockchain-tegengaan.

[9] https://www.bright.nl/nieuws/artikel/3919766/koers-cryptomunt-iota-stijgt-snel-na-deal-techbedrijven.

[10] Hof Arnhem-Leeuwarden 31 mei 2016, ECLI:NL:GHARL:2016:4219.

[11] Zie voor een overzicht van de wettelijke status van cryptovaluta over de wereld het rapport ‘Regulation of Cryptocurrency Around the World’ van The Law Library of Congress, juni 2018.

[12] Rb. Amsterdam 14 februari 2018, ECLI:NL:RBAMS:2018:869 en HR 3 juni 1921, NJ 1921, p.968.

[13] https://www.businessinsider.nl/bitcoin-en-andere-cryptomunten-kun-je-juridisch-eigenlijk-niet-bezitten-zeggen-britse-juristen-dat-kan-gedoe-opleveren-bij-rechtszaken.

[14] HvJEU 22 oktober 2015, C-264/15 (Hedqvist).

[15] Rechtbank Oost-Brabant 23 november 2018, ECLI:NL:RBOBR:2018:5938.

[16] https://www.bvd-advocaten.nl/blogs/beslaglegging-op-bitcoins-kan-dat.

[17] https://www.borg-advocaten.nl/cryptocoins-en-bitcoins-juridisch-bezien.

Reageer op dit bericht

Recente artikelen

Recente reactie

Door: Benni de Jong

Dit is een helder en verduidelijkend artikel! Al roept Vladimir Poetin ook bij mij enige wrevel en gruwel op, voor het voortbestaan van een land als Rusland is hij mijns inziens onmisbaar, al laat zijn politieke uitvoering zeer te wensen over. Zijn voorgangers waren zéker niet het antwoord op deze post-communistische (groot?)macht! Gorbatsjov was té voortvarend in zijn progressieve beleid, terwijl de vrouwen betastende, immer dronken Jeltsin er een puinhoop van maakte. In de jaren negentig was Rusland dan ook een broednest van criminelen, die vrijwel ongehinderd hun gang konden gaan : het tekende de geboorte van de Russische mafia, die, inmiddels naar het Westen doorverhuisd, onuitroeibaar blijkt te zijn! Poetin, tenslotte, "het gesorg dat alles wir reg gekom het"... welnu, veel dan toch. Volgens mij wordt het weer tijd voor het herstel van de post-tweedewereldoorlogse Sovjet-Unie (of het eerdere tsaristische Russische Rijk), qua grondgebied en mensenmassa dan, om een voorlopig tegenwicht te kunnen bieden aan opkomende grootheden als China en India, en wie weet aan welke landen in Azië en mogelijk ook in Latijns-Amerika en Afrika nog meer, voor zover die zich in de nabije toekomst zullen komen aandienen om een stuk van de machtstaart in de wereld mee te verorberen... Ook voor de rest van het noordelijk halfrond, ons leefgebied, zal dit een steun blijken te zijn. Het puntje "Nederlandse-taalgebruik" is nog wat zorgelijk bij Chantal. Echter, de schrijfster is een jongedame van 20 lentes, die zich in de loop der jaren op dat punt nog wel verder ontwikkelen zal. Haar opmerkzaamheid en historische verwijzingen laten niets aan scherpte en zorgvuldigheid te wensen over. Ga zo door, mejuffrouw Van der Welde!

Door: Carola Leenders

Mooi artikel Kyra! Trots op je!

Door: Erna Smittenberg

"Smittenberg" uiteraard ...:.)

Uw browser is niet meer van deze tijd!

Update uw browser om optimaal van deze website (en vele anderen) te genieten Nu updaten!

×